İnkılap Tarihi

T.B.M.M, Sevr AntlaÅŸması’nı kabul etmemiÅŸ, Ä°tilaf Devletleri’ni yurttan çıkarmak için harekete geçmiÅŸti. TBMM, Milli Mücadele sırasında Güneyde Fransızlara karşı baÅŸarılı olmuÅŸ, Türk Sovyet görüÅŸmelerini baÅŸlatmış, Yunan ilerleyiÅŸini durdurmuÅŸtu.

I. Ä°nönü Zaferi de kazanılınca Ä°tilaf Devletleri, Sevr AntlaÅŸmasında bazı deÄŸiÅŸiklikler yapmak üzere Yunanistan ve Türkiye’nin de katıldığı bir konferansın 23 Åžubat 1921’de Londra’da yapılmasına karar verdiler.
Fakat TBMM’ni tanımadıkları için, konferansa yalnızca Osmanlı Hükümetini çağırdılar. Mustafa Kemal’in de konferansa delege olarak katılabileceÄŸini ya da bir temsilci yollayabileceÄŸini Osmanlı Hükümeti’ne bildirdiler. Osmanlı Hükümeti de itilaf devletlerinin bu önerisini TBMM BaÅŸkanı Mustaf Kemal PaÅŸa’ya iletti. Ancak TBMM bu öneriyi onaylamadı ve çaÄŸrılmadığı bir konferansa, katılamayacağını bildirdi. Bunun üzerine Ä°tilaf Devletleri, Ä°talya’nın aracılığı ile TBMM’ni resmen Londra Konferansı’na çağırdı. Konferans 23 Åžubat’ta Londra’da açıldı. Ä°tilaf Devletleri, Sevr AntlaÅŸması’nda küçük deÄŸiÅŸiklikler yapmak istediler. Türk temsilciler buna ÅŸiddetle karşı çıktılar.
Sadrazam Tevfik PaÅŸa, söz sırası kendisine gelince, “Ben sözü Türk Milletinin gerçek temsilcisi olan Türkiye Büyük Millet Meclisi BaÅŸdelegesine bırakıyorum” diyerek konuÅŸma yetkisini Bekir Sami Bey (Kunduh)’e bıraktı. Bunun üzerine, Ä°tilaf devletleri her türlü görüÅŸmeyi TBMM heyetiyle yaptı. TBMM delegeleri, Misak-ı Milli’ye dayanarak Sevr AntlaÅŸması’nı hiçbir ÅŸekilde kabul etmediklerini dile getirdiler. Åžiddetli tartışmalardan sonra konferans sonuç alınamadan dağıldı.
Bekir Sami Bey konferansın dağılmasından sonra savaÅŸ esirlerinin karşılıklı geri verilmesi ile ilgili olarak, 11 Martta Fransızlarla, 12 Martta Ä°talyanlarla ve 16 Martta Ä°ngilizlerle, ayrı ayrı antlaÅŸmalar imzaladı. TBMM tarafından onaylanmayan bu antlaÅŸmalar hiçbir zaman yürürlüÄŸe girmedi. Konferans, sonuç alınamamasına raÄŸmen, Ä°tilaf Devletleri’nin TBMM’ni tanımaları açısından diplomatik bir baÅŸarıydı.
Birinci Ä°nönü Zaferi’nin sonuçlarından biri de Türk-Afgan Dostluk Antlasması’nın imzalanmasıdır. Afganistan Moskova’da 1 Mart 1921 tarihinde Türk delegeleriyle, Türk-Afgan Dostluk AntlaÅŸmasını imzalayarak Türk ulusunun Ulusal Bağımsızlık Savaşı’da desteklediÄŸini belirtmiÅŸtir.

Moskova Dostluk Antlaşması

Londra Konferansı’ndaki baÅŸarısızlığa karşılık, daha önceki iliÅŸkilerin deÄŸerlendirilmesi amacı ile Rusya’ya giden bir TBMM Heyeti, 16 Mart 1921’de Sovyet Hükümeti ile tarihe adı “Moskova AntlaÅŸması” olarak geçen önemli bir belge imzaladı. Ermenilere karşı saÄŸlanılan zaferden sonra, 1. Ä°nönü Savaşı’nın da kazanılması Ruslardaki son tereddütleri ortadan kaldırmıştı. Onlar, daha önceden tanıdıkları TBMM Hükümeti ile sıkı bir iÅŸbirliÄŸi içine girmeyi kararlaÅŸtırdılar.
Bu antlaÅŸmaya göre ile ilk kez büyük bir devlet Ankara Hükümeti’ni tanımış oluyordu. Bu antlaÅŸma ile Sovyet Hükümeti Misak-i Milli’yi tanımış ve Çarlık Rusya’sı ile Osmanlı Devleti arasındaki bütün anlaÅŸmalar hükümsüz hale getirilmiÅŸtir. 1877-78 savaşında Ruslar aldıkları toprakları geri vermiÅŸlerdir. Zaten daha önce 22 Åžubat 1921’de Gürcistan ile imzalanan antlaÅŸmayla, Artvin ve Ardahan Türklere bırakılmıştı.
Bu anlaÅŸmaya göre ayrıca her iki taraf da uluslararası iliÅŸkilerde birbirlerinin yararına aykırı davranışlarda bulunmayacaklar ve her türlü parasal iliÅŸki ve yardımlarda bulunacaklardı. Bu antlaÅŸma ile saÄŸlanan Sovyet yardımı, Ulusal Bağımsızlık Savaşı’nın kazanılmasında önemli olmuÅŸtur. Ayrıca DoÄŸu Anadolu’nun güvenligi saÄŸlanarak Türkiye-Rusya arasındaki kesin bir sınır belirlenmiÅŸtir. Bundan sonra ulus bütün maddi ve manevi gücünü batı cephesine aktarabilmiÅŸtir.