Toplumdaki kapitalist gelişmeler sonucunda ortaya çıkan işçi sınıfı bu partinin oy kaynağı olarak kabul edilmiştir.
1961 anayasasının sağladığı temel hak ve özgürlükler çerçevesinde sosyalist düşünceyi ifade etmek amacıyla dergiler çıkarılmaya başlanmıştır. Bunlardan ilki Yön Dergisi’dir. Bu dergi yayın yaşamını durdurduktan sonra yerini Devrim Dergisi almış ve bu iki dergi çevresinde oluşan gruba göre; Türkiye’de işçi sınıfı bir sosyalist hareket yaratacak kadar gelişme gösterememiştir. Bu yüzden iktidara gelmek için en kısa yol olarak toplum içindeki güçlü gruplardan biri olan askerler ile birliktelik düşünülmüştür. Yani bu dergiler çevresinde oluşan grubun iktidara gelebilmek için inandığı yöntem, askeri bir harekettir. Ancak bu düşüncelerini hiçbir zaman açıkça belirtmemişlerdir. Diğer bir grup ise Milli Demokratik Devrimciler adı verilen bir gruptur. Bunlara göre; Amerikan emperyalizmine karşı milli, derebeyliğe karşı da demokratik devrimler gerçekleştirmek gereklidir. Bu grup 1968 yılında Dev-Genç adı ile bilinen devrimci gençlik örgütünü oluşturmuştur. Türkiye İşçi Partisi içindeki bu gruplar, hem birbirleri ile hem CHP ve bazı aydın kesimle hem de sağcı gruplar ve bunların taraftarları ile sürekli çatışma içinde olmuşlardır. 1965 ve 1969 seçimlerinde de çok düşük bir oy oranına sahip olmuşlardır.
Sağ kanat partilerinden Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi’nin Türk siyasal yaşamında büyük rol oynamasına, 1965’de bu partiye katılan Alparslan Türkeş neden olmuştur. Albay Alparslan Türkeş Türkiye’ye geri döndükten sonra siyasete girme niyetini açıklamış ve 1964 de kendi partisini kurma girişiminde bulunmuştur. Fakat bu girişimi başarılı olamamış, 27 Mayıs 1960 askeri hareketinden sonra Milli Birlik Komitesi’nden atılan on dörtlerin onu ile birlikte CKMP ‘ye katılmıştır. Kısa bir süre sonra partinin genel başkanı seçilerek eski lider kadrosunu değiştirmiş ve bu partinin programını aşırı milliyetçi bir şekilde düzenlemiştir. 1969’da partinin adını Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirmiştir. Alparslan Türkeş 1969 seçimleri için yapılan hazırlıklarda laiklik düşüncesinden ayrılarak dini, Türk ulusal mirasının bir parçası olarak vurgulamaya başlamış ve bu şekilde daha çok oy toplayabileceğini düşünmüştür.

1969 yılında ise AP’den kopmalar olmuştur. Necmettin Erbakan AP’ni büyük sermayeye, özellikle de yabancı sermayeye bağımlı olmakla suçlamış ve aynı yıl AP’den ayrılmıştır. Erbakan’ın küçük iş adamlarını savunmasının yanında dinsel bir havası da bulunmaktadır. AP’den ayrılan Erbakan, 1969 seçimlerinde Konya’dan bağımsız milletvekili olarak meclise girmiştir. 1970’de de Milli Nizam Partisi’ni kurmuştur. Böylece MHP ve MNP Demirel’in iktidarına karşın birer tehdit unsuru oluşturmaya başlamışlardır.

25 Aralık 1963’de kurulan üçüncü koalisyon hükümeti de CHP ile Bağımsızlar arasında kurulmuştur. Bu koalisyon hükümetinin çabuk kurulmasının nedeni, o döneminin en önemli olayı olan Kıbrıs sorununun ortaya çıkmasıdır. Bu sorundan dolayı Yeni Türkiye Partisi de 3. koalisyon hükümetinin kurulmasını dışardan destekleyerek, ilerdeki seçimlerde yeterli oyu toplayabilmeyi amaçlamıştır. Fakat durum düşündüğü gibi olmamış, partinin sağ kanadını oluşturan üyeler partiden ayrılmışlardır. Bu hükümetinde öncekiler gibi zayıf bir koalisyon olmasına karşın, özellikle 1964’de Kıbrıs sorununun artması üzerine 13 Şubat 1965’e kadar iktidarda kalabilmiştir. Bu koalisyon hükümeti döneminde 1961’den beri sürekli güçlenen Adalet Partisi’ne karşı önlemler alınmaya çalışılmış, bunun için seçim sisteminde bir takım değişiklikler yapılmıştır. Yeni seçim sisteminde milli bakiye yani ulusal artık yöntemi getirilerek, Türk siyasal yaşamını iki partinin egemenliğinden kurtarmak amaçlanmıştır. Bu sistem sayesinde küçük partilerin gelişmesine de olanak verilmiştir. Yani kullanılan her oy değerlendirilerek ülke genelinde bir partinin aldığı artık oyların sayısı belli bir düzeye eriştiği zaman o partiye bir milletvekili sağlanabilecektir.
Kıbrıs sorunu yüzünden bir süre sessiz kalan AP, bu bunalım geçince koalisyonu bozmak için harekete geçmiş diğer partileri de etkileyerek hükümetin 1965 bütçesinin meclisten geri dönmesine neden olmuştur. Bunun üzerine İsmet İnönü istifa etmiştir. Bu sırada AP genel başkanı Ragıp Gümüşpala’nın ani ölümü üzerine parti içerisinde karışıklıklar çıkarak, 27 Mayıs hareketine karşı eleştiriler yapılmaya başlanmıştır. Bunun üzerine Genel Kurmay Başkanı Cevdet Sunay, AP’ne sert bir uyarıda bulunmuş, bu uyarıdan sonra parti içerisindeki ılımlı grup 44 yaşındaki inşaat mühendisi Süleyman Demirel’i genel başkanlığa getirmiştir. Demirel, Menderes zamanında Su İşleri Genel Müdürlüğü yapmış, 1960 sonrasında özel kesimde de başarılar sağlamıştır.
Üçüncü İsmet İnönü Hükümetinin istifa etmesi üzerine ülkeyi Ekim’de yapılacak seçimlere kadar eski diplomat ve bağımsız milletvekili Suat Hayri Ürgüplü’nün başkanlığında dört sağ kanat partisi arasında kurulan bir hükümet yönetmiştir. 10 Ekim 1965’de yapılan genel seçimleri tek başına hükümet kurmasını sağlayacak şekilde oy toplayan AP kazanmıştır. AP bu seçimlerde eski DP’lilerin bütün oylarını kendine çekmeyi başarmıştır. Bu oyları toplayabilmek için, sürekli olarak Milli Birlik Komitesi ve 1961 anayasasına karşı eleştirilerde bulunmuş, bu eleştiriler sayesinde de özellikle kırsal kesimdeki oyların büyük çoğunluğunu almıştır. CHP bu geçiş döneminde demokrasiyi korumak amacıyla sivil hükümetlerin de ülkeyi sorunsuz bir şekilde göstermek için büyük bir çaba harcamıştır. Ancak halk güçsüz koalisyon hükümetlerinden bıktığından, AP bu durumu kendi lehine kullanmayı başarmıştır.
AP, hükümeti kurduktan sonra çoğunluğun yetkisini sınırlayan önlemlerden rahatsız olmaya başlamıştır. Demirel siyasette yeni biri olduğundan eski DP’lilerin gözünde geçici bir lider olarak görülmektedir.Gerçek liderlerinin mahkumiyetten kurtulunca tekrar AP’nin başına geçeceğini düşünmekteydiler. Demirel bu yüzden hükümeti ve partiyi bir arada tutmak için büyük bir çaba harcamış ve 1960 yılları boyunca istediğini de başarmıştır.
Demirel döneminde, kapitalizme dönük karma ekonomi izlenerek bu dönemde ekonomik sağlanmıştır. Ancak bu arada sınıflar arası ayrılıklar daha da belirginleşmeye başlamıştır. Gelişmeye başlayan sol hareketi yıpratma kampanyaları başlatılmış ve CHP içinde ortaya çıkan ortanın solu eğiliminden sonra partiden 48 kadar milletvekili ayrılmıştır. Bunlar Turhan Fevzioğlu’nun liderliğinde 12 Mayıs 1967’de Güven Parti’sini kurmuşlardır. Mecliste sol görüşü benimsemiş olan bir başka parti daha vardır. Bu parti 13 Şubat 1961 anayasasının temel hak ve özgürlükleri güvence alması ile sendikacılar tarafından kurulan Türkiye İsçi Parti’sidir. Bu partinin en etkin kişisi ise hukukçu ve öğretim üyesi olan Mehmet Ali Aybar’dır. Bu partiye 27 Mayıs hareketinden önce kurulan Sosyalist Parti de katılmış ve bunlar 1965 seçimlerine katılarak 14 milletvekilliği kazanmışlardır. Özellikle ekonomik düşünceleri ile mecliste tutarlı sol görüşlerin temsilcisi olmuşlardır. Bunlara göre; kapitalist olmayan bir kalkınma yöntemi önerilmiş, yani hem özel kesimin destekleneceği hem de bazı ekonomik etkinliklerin karma ekonomi düzeni içinde özel girişime bırakılacağı belirtilmiştir

Sol kanattaki gelişmeler ve sol görüşlerin halk tarafından da kabul edilmeye başlaması, sağ kanat partilerini özellikle de iktidar partisi AP’yi büyük ölçüde tedirgin etmiş, bu yüzden sol örgüt ve kişiler üzerindeki baskıları artırmışlardır. Ayrıca bu dönemde sağ kanadın komünizme karşı yaptığı propagandalar sonucunda, komünizm ile mücadele dernekleri kurulmuştur. 1968 yılında ve sonrasında yetersiz eğitim imkanlarına, işsizlik tehlikelisine, Amerikan emparyalizmine ve AP iktidarına karşı gösteriler gittikçe çoğalmıştır. Bütün bu olaylar karşısında AP iktidarı, anayasayı hükümetin yetkisini artıracak şekilde değiştirmek için girişimlere başlamıştır. Bu arada siyasal yaşamda gerginlik daha da artarak hükümet seçim yasasındaki ulusal artık sistemini, sol kanattaki partilerden tepki gelmesine rağmen kaldırmıştır. 1969’daki genel seçimlerde AP oyların yarıdan azını almış, fakat meclisteki milletvekili sayısının çoğunluğunu kazanmıştır.
1969 seçimleri kırsal kesimde AP’ne olan desteğin hala devam ettiğini göstermiştir. Ancak AP anayasada istediği değişiklikleri yapabilmek için gerekli olan 3/2 çoğunluğu sağlayamamıştır. Seçim sonucunda istediği çoğunluğa erişemeyen ve istediği değişiklikleri yapamayan hükümet, sol hareketi sağcıların tepkileri ile dengelemeye çalışmıştır. Siyasal yaşamda görülen bu hareketlere önlem almayan hükümet, sanki bu hareketleri destekliyor havasına bürünmüştür. Ayrıca ortanın solu sloganı AP taraftarlarına sol partilere karsı şiddet kullanma olanağı vermiştir. Bütün bunların sonucunda Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Mart 1971’de bir kez daha siyasal yaşama el koymak zorunda kalmıştır.

Yeni anayasada diğer önemli bir nokta da, kişisel hakların hem ekonomik hem de toplumsal açıdan güvence altına alınmasıdır. Üniversitelere ve basına özerklik getirilmiştir. 1961 Anayasası ile ekonomik açıdan da sorumlu ve görevli bir devlet kavramı geliştirilmiş, yani kapitalizme dönük liberal devlet anlayışı yerine sosyal devlet anlayışı getirilmiştir.
1961 Anayasası ile seçim sisteminde de bir değişiklik yapılarak, çoğunluğun baskısı önlenmeye çalışılmıştır. Yeni sisteme göre, seçim yasasında çoğunluk sisteminden nispi temsil sistemine geçilerek, bir partinin aldığı oyların oranından daha büyük bir oranla mecliste temsil edilebilme olanağı ortadan kaldırılmıştır.

27 Mayıs hareketinin hemen ardından, bu hareketin meşruluğunu kanıtlamak üzere, İstanbul’dan bir grup hukuk profesörü çağrılmıştır. Bunlar, Demokrat Parti iktidarının anayasayı ve demokrasinin ilkelerini bozduğunu, bu nedenle 27 Mayıs hareketinin meşru olduğunu gösterir bir rapor vermişlerdir. Bunun ardından Milli Birlik Komitesinin hukuksal dayanağını oluşturmak üzere, 12 Haziran 1960’da geçici bir anayasa oluşturularak, ara bir hükümet oluşturulmuş, bu geçici anayasaya göre seçimler yapılana kadar egemenliği Türk milleti adına Milli Birlik Komitesinin sağlayacağı belirtilmiştir.
Sonuçta kardeş kavgasına engel olmak ve demokrasiyi kurtarmak amacıyla ülke yönetimine el koyan Türk Silahlı Kuvvetleri, Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ı, başbakan Adnan Menderes’i, bakanlar kurulunu ve Demokrat Parti milletvekillerini tutuklamışlardır.Milli Birlik Komitesi Cumhurbaşkanlığına Cemal Gürsel’i seçmiştir.Tutuklananlar ise yargılanmak üzere Yassıada’ya gönderilmiştir. Burada “Yüksek Adalet Divanı”adı altında özel bir mahkeme kurulmuştur. Burada görülen davaların sonucunda 31 kişi ömür boyu hapse, 418 kadar kişi hafif cezalara, Demokrat Parti milletvekillerinden 15’i için ölüm cezası verilmiştir.Verilen bu ölüm cezalarından 3’ünü Milli Birlik Komitesi onaylamıştır. Buna göre; başbakan Adnan Menderes, maliye bakanı Hasan Polatkan ve dışişleri bakanı Fatin Rüştü Zorlu idam edilmiştir. Celal Bayar’ın idam cezası ise yaşlılık dolayısıyla affedilmiştir.
Milli Birlik Komitesi, ordu ve üniversite de yenilikler yapmaya karar vererek, ilk önce ordudan beş bin subayı, ardından da üniversitelerden 147 öğretim üyesini emekli etmiştir. Üniversitelere yapılan bu müdahale, akademik personel tarafından protesto edilmiştir.Bunun üzerine askeri liderler bu kararı geri almak için hemen görüşmelere başlamışlar ve 1962’de öğretim üyelerine kürsülerini tekrar iade etmişlerdir. Emekli edilen subayların (EMİNSU) aynı uygulamanın kendilerine de yapılması için yaptıkları girişimler ise sonuçsuz kalmıştır.
Milli Birlik Komitesinde bulunan farklı gruplar arasındaki uyumsuzluk gittikçe artmış, bu nedenle Ekim 1960’da bu komitenin 14 üyesi görevden uzaklaştırılmıştır. Gerekçe ise;ülkü ve kültür birliği çerçevesinde ülkeyi faşist yöntemlerle idare etmek istemeleri ve seçimleri geciktirerek, demokrasi yönetiminin gelmesini engellemeleridir.Bu grup arasında başbakanlık müsteşarı Alpaslan Türkeş’te bulunmaktadır. Bu arada İsmet İnönü seçimlerin bir an önce yapılması için ısrarlarını sürdürmektedir. .Bunun nedeni ise, hem MBK’sinin yönetimi bırakıp bırakmayacağına dair kuşkusu, hem de bu arada kurulan yeni siyasal partilerin, eski demokratların oylarını toplama çabası içinde olmalarıdır.Ancak, MBK’nin hala sivil devlet adamlarına karşı güveni oluşmamıştır.
MBK, artık yeni anayasanın oluşturulmasına karar vermiş ve yeni anayasayı oluşturacak olan Kurucu Meclis 6 Ocak 1961’de görevine başlamıştır. Bu meclis, MBK üyeleri ile siyasal partilerden, çeşitli meslek örgütlerinden, üniversitelerden, sendikalardan,ve yargıçlardan oluşan “Temsilciler Meclisi”nden oluşmaktadır. Kurucu Meclise bağlı 20 kişilik bir anayasa komitesi, Prof.Dr. Enver Ziya Karal ve Prof. Dr. Turhan Feyzioğlu’nun başkanlığında çalışmalarını tamamlamışlar ve hazırladıkları anayasa taslağı, 9 Temmuz 1961’de halk oylamasına sunularak kabul edilmiştir.