Vatanseverlik: Kurtuluş savaşının ilk günlerinde ilk kez gözüken, Türkiye’deki Türk ulusuna dayanan topraksal bir ulus-devlet fikri, dönemin koşullarının bir anlamda ortaya çıkardığı bir zorunluluktu. Anadolu’daki milliyetçilerin temel isteklerini içine alan Misak-ı Milli’si, üzerinde tam ve bölünmez egemenliğin istendiği, “dinen, ırkan, emelen, müttehid Osmanlı İslam ekseriyetiyle meskun alanlardan söz eder.
Bu ant, halen Türklerden değil, Osmanlı İslamlarından söz eder. Mustafa Kemal, çok geçmeden ister dinen ister ırkan belirlenmiş olsun, ulusal sınırlar ötesinde belirsiz ve daha geniş her hangi varlık için değil, Türkiye halkı için savaştığını açıklığa kavuştururdu.
1908’den beri kültürel milliyetçiliğin büyümesi, yeni Türk kuşaklarını Türklük, Türk ulusuna dayanan özdeşlik ve bağlılık fikrine alıştırmıştı. Kurtuluş savaşı yeni bir fikir, Türkiye vatanı fikrini getirdi. Bu fikir o kadar yeniydi ki Türk dilinde bunun için bir ad bile yoktu. Genç Osmanlılar, Farsçadan yararlanarak Türkistanı uygun görmüşken Mehmet Emin Türkeli’nden söz etmişti. Ancak genç Türkler döneminde Türkiye adı yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Osmanlı İmparatorluğunun geriye kalan ve Türklerle meskun merkezi oluşumunu ifade etmek üzere bu ad resmen ilk kez Anadolu’daki Kurtuluş Savaşı öncüleri tarafından benimsendi. 1921 Anayasasın da ve 1924 Cumhuriyet Anayasası’nda ülkenin adı olarak kullanıldı.
Bu yeni toprak esasına dayanan Türkiye devleti düşüncesinin, bu kadar uzun süre din ve hanedana bağlılıklarına alışmış bir halkın zihnine yerleşmesi hiç de kolay olmamıştı. Yeni devletin bizzat sınırları yeni ve alışılmamış şeydi; Ülkenin adı, Türkiye bile kavram olarak, yeni şekil olarak yabancıydı. Bu yüzden eski metinlerde yazılışı ve okunuşu da farklı olmuştur. Eski neslin Türkiye yerine Türkiya demesi gibi.     
Anadolu Vatanı: Bu düşünce ne kadar yabancı, güçlükler ne kadar büyük olursa olsun bir ulusal Türk devleti oluşmakta idi. Uzun süre Osmanlı İmparatorluğunun ağırlık merkezi olan Balkanlar yitirilmişti. İslam anayurdunda Arap toplulukları kendi ayrı yollarına gitmişlerdi. Anadolu, Ermeni ve Rumlara karşı son mücadeleden sonra Türk Ülkesi olarak elde tutulmuş ve başkent bile, kozmopolit ve levanten İmparatorluk İstanbul’undan, üzerinde Selçuklu kalesi bulunan bir Anadolu şehrine aktarılmıştı.
Bir Türk ulusu düşüncesi, Türk aydınları arasında çabuk gelişti. Fakat kendisiyle birlikte yeni bir tehlike de getirmişti. Bu İmparatorluğun kaybıydı ve nispeten küçük ulus-devleti tatminkar ve çekici görmeyen bir çok kimsenin hala yüreğini yakıyordu. Pantürkist çevrelerde ve özellikle Tatar sürgünleri arasında, ereği çok dilli ve çok uluslu Osmanlı İmparatorluğunu yeniden canlandırmakta olan Ege’den Çin denizine kadar Türk ve Tatar halklarından yeni bir Pan-Türk İmparatorluğu kurmak olan, yeni bir İmparatorluk kaderinin Türkleri beklediği düşüncesi ve ülküsü yaygındı.
Bütün bu çeşit tasarılara ve tutkulara Mustafa Kemal kesinlikle karşı idi. Türklerin Anadolu’da yapacakları uzun ve zor bir görevleri vardı. Diğer yerlerdeki Türk kardeşleri, onların sempati, ilgi ve dostluğundan yararlanabilirlerdi; Fakat kendi siyasal kaderlerini kendileri yaratmalı, Türkiye Cumhuriyeti kendi işinden alıkoyup, uzak ve tehlikeli maceralara sürüklemeye çalışmamalıydı.
Gerekli olan şey milliyetçilikten çok vatancılık yani, ulus gibi iyi tanımlanamayan ve çeşitli şekilde yorumlanan bir varlıktan çok; mevcut, hukuken tanınmış, egemen Türkiye Cumhuriyeti’ne bağlılık idi.
Vatan değiminin modern Türkiye de inişli çıkışlı bir tarihi olmuştu. Cevdet Paşa’ya göre, XIX. Yüzyıl ortalarında bu deyim, bir Türk askerine köy meydanından daha fazla bir şey ifade etmezdi; 19. yy sonlarında, Namık Kemal’e, Arabistan’ın kutsal şehirleri de dahil olmak üzere, bütün Osmanlı İmparatorluğunu ifade ediyordu. 1911’de Pantürkist Ziya Gökalp için vatan ne Türkiye nede Türkistan’dı, geniş Turan ülkesi idi.
Bu farklı görüşlere karşı Mustafa Kemal yeni bir Anadolu Türk vatanı fikrini zihinlere yerleştirmek istedi. Amacı, halen İslam’ı ve Osmanlı bağlılık duygularını yıkmak, Panislamist ve Panturkist heveslere karşı koyma ve Türk ulusunda vatanına karşı yeni bir bağlılık yaratmaktı.

Anadolu vatanı Kurtuluş Savaşı’nın belgelerinede yansımıştır. Erzurum ve Sivas Kongrelerinde, Müterake sınırları içindeki topraklar ülke sayılmış, bu topraklar üzerindeki, idari birlik-bütünlük üzerinde kurulmuştur. Bunun anlamı, soy kümelerine ve bölgeci devletçiklerin kurulmasına karşı çıkmaktır.
Bu ilke Misak-ı Milli’de de kabul edilmiştir. Burada ayrıca, Arapların çoğunlukta oldukları topraklarla Batı Trakya’da ve üç doğu ilinde halk oylaması yapılabileceği belirtilmiştir. Bütün bu kararlar Osmanlı Anayasa hukuku açısından son derece yeni bir durumdur ve tamamen Kanun-i Esasi’ye aykırıdır. Çünkü, 1876 Anayasasında Osmanlı devleti var olan toprakları ve imtiyazlı eyaletleri ile bölünmez bir bütün olarak kabul edilmiştir (Tanör, 1998:56).
Bu yönüyle Misak-ı Milli, Milli bir devlet için Anadolu vatanı amacına yönelikti. Yayılmacı hedefler gütmeyen sadece ulusal niteliklere dayalı yeni bir anlayışı onaylamıştı. Bu ise Osmanlı İmparatorluğunun dağıldığı, onunla birlikte Osmanlıcılık,İslam birliği ve Turancılık politikalarının da terk edildiği, yeni sınırlarıyla bir ülkenin oluştuğu anlamına geliyordu.
Savaş sonrası Türk- Yunan nüfus değişimi de Türkiye’deki Türk kimliğinin oluşmasında etkili olmuştur. Lozan Antlaşması ile Türk-Yunan arasındaki uyuşmazlıkları sona erdirmiş ve aralarındaki ayrı bir anlaşma ile, zorunlu bir nüfus değişimsiyle azınlık sorunlarını sürekli bir çözüme kavuşturmayı öngörmüşlerdi. 1923 ile 1930 arasında 1.125.000 kadar Rum Türkiye’den,Yunanistan’a, 500.000 Türk’de Yunanistan’dan, Türkiye’ye gönderilmiştir.
İlk bakışta bu değişim, her iki tarafta da milliyetçi ve vatancı fikirleri ve ulus ile vatana daha büyük bir birlik ve bağlılık verme arzusunun hüküm sürmesine bir belirti gibi görünebilir. Fakat olup bitenler oldukça farklı olmuştur. Yunanistan’a gönderilen Karaman Rumları, din olarak Hristiyan Rumlardı, fakat çoğu Rumca bilmiyordu ve dilleri Grek yazısı ile yazdıkları Türkçe idi. Aynı şekilde Yunanistan’dan gönderilen Türkler pek az Türkçe biliyordu, esas dilleri Rumca idi. Rumcayı da eski Türkçe ile yazıyorlardı. Yapılan iş bir Türk ve Rum değişimi değil, daha çok bir Rum Ortodoks ve Osmanlı Müslüman Mübadelesi idi.

Ulusal Bilincin Geliştirilmesi:
Modern ulusal kimlikler feodal üretim biçimlerinden kapitalist üretim biçimlerine geçerken şekillenmişlerdir. Bu geçişin tarihi sırası ve devrim veya evrim şeklinde ortaya çıkışı ulusal birimlerin temel niteliklerinin oluşmasında önemli bir rol oynadı. Batıda savaşçı aristokratların yerini fetihçi burjuvalar değişik yöntemlerle aldılar. Bu fetihçi burjuvalar batının ortak değerlerini aristokratik kültür mirası üzerine oturturken, değişik yol ve yöntemleri de ulusal karakterlerin oluşmasına renk kattı. İngilizlerin pragmatizmi ve iktisatçılığı Fransızların despotik iktidarlara karşı kavgayla beslenen devrimcilikleri, Almanların gecikmiş kapitalizmleri de hep bu bağlamda değerlendirildi.
Osmanlı devletinde modern ulus devlete temel oluşturacak edecek etnik ve kültürel açıdan türdeş bir halk tabanı yoktu. Gelecekteki Türk ulusunu oluşturacak öğeler Anadolu’da bile bir bütünlük sağlayamamışlardır. Çağdaş Türk Ulusu’nu Anadolu, Balkanlar ve Kafkasya’nın Türkçe konuşan Müslümanları uzun ve zahmetli bir ölüm kalım savaşı sonunda Anadolu’da buluşarak gerçekleştirdiler.
Tarihte ilk kez halkımız önderinin ağzıyla mazlum ulus kimliğinin bilincine varıyor ve bu fırsatla zulmü yenme kavgasına girişiyordu. Bu ölüm kalım kavgasının başka bir ön koşuluda erbab-ı say yani emekçi olmamızdı. Ancak bu koşullarda  kendimiz hakkında gerçekçi olabilir ne olduğumuzu bilebilirdik. Büyük lider zaferden sonra yeni Türkiye’ye şekil vermek için toplandığı Türkiye İktisat Kongresi’nde, uzun uzun tarihte saban’ın  kılıcı nasıl yendiğini anlatıyordu.
Ulus kavramı Türkiye Cumhuriyeti açısından önemli ve kurucu bir kavramdır. Bilindiği üzere ulusların doğuş döneminde ulusu neyin oluşturduğu ya da ulusun temelinde neyin bulunduğu konusunda iki farklı anlayış belirmiştir.
Bunlar sözleşmeye dayalı ulus anlayışı ve kolektif ruha dayalı ulus anlayışıdır. Bu anlayışlardan birincisi; ulusu, kökenleri ne olursa olsun aynı ilkeler etrafında iradi olarak belirmiş bir yurttaş topluluğu olarak tanımlayan ve daha ziyade Fransız devrimine bağlanan anlayıştır.Sözleşmeye dayalı ulus anlayışında, bir millete giriş özgür bir seçime, irâdî bir katılım edimine bağlanmıştır. Önemli olan kan veya ırk gibi doğuştan gelen özelliklerden ziyade toprak ve irade katılım gibi sonradan kazanılabilecek türden özelliklerdir.
Buna karşılık ulusu kolektif bir ruhun ifadesi olarak gören anlayış, tarihin, geleneklerin ve kökenin belirleyiciliğini öne sürmektedir. Daha çok, Alman romantiklerine dayanan bu anlayışta, milliyet dışarıdan katılıma ilk olarak kapalıdır; örneğin Alman olmak, iradî bir edimin sonucu olarak değil, genelde ve önceden tanımlanmıştır.
Tüm ulus-devletler, politik, kültürel, ekonomik bir birlik oluşturmayı hedefler, bünyesinde topladığı farklı grupları bütünleştirmeye yönelir. Dinsel cemaatlerin ve etnik toplulukları görmezden gelerek, yurttaşlığı esasa alır; yani farklılıkları dile getirmeksizin, ilk olarak insanları yurttaş yapan şeyin dışında adlandırmamak ister. Herkesin herkese karşı yasalar tarafından korunduğu, insan ilişkilerinin, halk ve görevlerin yasal bir zemine oturtulduğu bir hukuk düzenini oluşturmaya çalışır. Bu cumhuriyetçi demokrasi anlayışıdır.
Tüm topluluklar, genel bir deyişle halk onu oluşturacak, bir arada tutacak zihinsel bir ilke, bir kavram (notion) etrafında tasarlanır. Bu kavramlaştırma nasıl gerçekleştirilir, oluşturulur? Genel fikirler iki farklı yoldan oluşturulur. Birinci yol toplama (kolleksiyon) ve sınıflandırma yolu yöntemi, politik birleştirme tarzıdır. Buna baktığımızda halk kavramı da iki tarzda oluşturulabilir; ya benzerlikleri birleştirerek tasnif yöntemiyle ya da kavramsal inşa ve soyutlama yöntemiyle. Birinci halde etnik, ırksal veya kültürel bir anlayışla, birtakım  gözlenebilen özelliklerden; davranışlar, ritler, alışkanlıklar, töreler, inançlardan hareketle bazı insanlar birleştirilebilir.
Bu politik birleştirme tarzı dediğimiz ikinci yönteme denk düşer. Burada halk kavramı ve benzeri birleştirmeler, olgusal cevaplara göre veya inançlara dayandırılarak doğrulanmaz. İnsanların bir halk olarak toplanması, doğal bir veri gibi düşünülmez. Buradaki toplanma, bir üretim veya yapım edimidir. Takdimden temsile geçmek söz konusu olur. Bu köklerden kopmayı gerektirmez, ancak köklerinde bir veri gibi alınmasını içerir.
Oysa ülkemiz bir kültür mozaiğidir. Bu gerçekten hareketle yurttaşlık kavramı yaratmak ikinci yola yakın bir yöntem izlemiştir. Ülkemizde olduğu gibi, bir toplum farklı kültürleri veya gelenekleri barındırdığı zaman, bunları birlikte düşünmenin üç tarzı vardır. Farklı kültürler ya bir yerlere yerleştirilir ve aralarında ilişki olmaz, ya içlerinden birisinde özümsenir ve diğerleri asimle edilir veya birbirleriyle bir bütün içinde kaynaşırlar. Bu demektir ki, farklı kültürler hem kendilerini korumak, hem de bir arada yaşamak istediklerinden entegrasyondan başka bir yol yoktur.
Entegrasyon kavramı, ancak politik toplanma tarzında anlamlıdır. Burada hiç kimse politik bir topluluğun doğal üyesi değildir; ama herkes üye haline gelebilir. Bu anlayış çağımızın ve ülkemizin en önemli sorunlarından biri olan çok kültürlülüğün hayata geçirilmesine en uygun model olarak görülmektedir. Çünkü bu tarz, hem kökenlerin inkarını gerektirmekte, hem de kökene bağlı olmayan politik bir çerçeve çizmektedir. Bu çerçevede kalınarak hem tekil bir şey kişi, hem de yurttaş olmak mümkündür. Daha somuta indirgersek, hem etnik bir aidiyet olarak Türk, Kürt, Boşnak veya Çerkez olmak, hem de yurttaş olmak böylece kendisi olmaktan vazgeçmeksizin bir üst kimlikte birleşebilmek mümkündür.
Toplumsal ve bireysel evrime baktığımızda, Tanrının kulu olan bir insan anlayışından, prensin tebaası, yani prensin otoritesine boyun eğmiş bireyi temsil eden ortaçağ anlayışına geçiş görülür. Burada insan, özerk bir özne değil tabi olandır. Tüm insanların tebaa olarak doğdukları anlayışı vardır. Tarihsel ve mantıksal olarak başlangıçta var olan bu tür insandan sonra yurttaş gelmektedir. Hak ve ödevliliğiyle tanınmış olan yurttaş tebaadan sonra gelmekte ve tebaanın boyun eğme durumuna son vermektedir. Bu anlayışta tebaa, başlangıç insanı değildir ve burada insanlar tebaa olarak değil, özgür ve haklar bakımından eşit doğarlar.
Politik topluluğun Cumhuriyetçi bir yöntemle yapımı çok kimlilikle ne ilkesel, ne de politik bir karşıtlık içermez. Cumhuriyetçi anlayışta ortak varoluş ilkesi, diğerinin hakkı ilkesine o da özgürlüklerin birlikte varoluş ilkesine götürür.
Yurttaşlık kabaca bir devlete aidiyeti belirtir; bireye bir takım hak ve ödevler  içeren hukuki bir statü verir. Ancak yurttaşlık sorunu, sadece yasal veya anayasal bir sorun değildir; bireyin topluluk içinde yer alma tarzı ve politik iktidarlar ilişki tarzını da içerir.

Milli Mücadele ve Misak-ı Milli’nin Önemi is a post from: İnkılap Tarihi

Osmanlı yönetici elitinin”nasıl kurtulacağız?”sorusuna yanıt ararken çalkalanıp batması ve ardından yeni devletin yaratılması çabaları yeni formüllerin ve yeni çözüm arayışlarının saptanmasına ve bunların siyasal yapı değişimlerinde uygulanmasına yöneldi.
Türkiye Cumhuriyeti, bir açıdan, yeni bir formülün somut görüntüsü olarak belirdi. Gerçekten, başlangıcında tam belirgin olmazsa da ulusal kurtuluş savaşı, salt dünya savaşı çöküntüsünde ülkeyi bölüşen yabancıların püskürtülmesini değil, ardından, yeni bir siyasal yapının nitelikleri içinde yeni bir siyasal yapı değişimini de oluşturmaya, gerçekleştirmeye yönelikti.
Yeni siyasal yapının biçimlenmesinde siyasal iktidar-din ilişkilerinin de çağdaş sistem gereklerine uygunluğu belirli bir süreç sonunda yasal alanda adım adım sağlandı. Laiklik kuralı, yeni siyasal biçimlenme ve bu biçimlenmenin amaçları çerçevesinde bir bütünün parçası, o bütünü tümleyici bir öğe olarak düşünülmüştü.

Dinsel etkenlerin baskın nitelikte bulunduğu,  siyasal iktidarın hiç değilse kuramsal olarak dinsel nitelikte bulunduğu bir toplumda, alışılagelmiş düzene çok yabancı laik düzenin gerçekleştirilmesi, kuşkusuz kolay değildi. Salt laiklik kuralı değil, siyasal yeniliğin tüm öğeleri de, Osmanlı’nın siyasal yapısının dışında ve ona yabancıydı. Bu açıdandır ki, siyasal yenileşme ve biçimlenmenin belirli bir süreç içinde, aşama aşama oluşturulmasına çalışıldı. Oluşum sürecini ise, toplumsal değişimlerin doğal sonucu olan, yeni sorunların ve yorumların doğması, yeni düzenlemelere gereksinme duyulması izlemiştir. Bu köklü değişimi öncelikle siyasal ve yasal yapıdaki değişim ve gelişim aşamaları biçiminde başlamıştır.
Osmanlı’yı nasıl kurtaracağız sorusuna verilen yanıtlar içinde, yeni Türkiye’nin kurulmasında en etkili olanı Türkçülük akımı olmuştur. Gerçekten Osmanlı siyasal iktidar yapısında, bir soyun yönetiminde değişik milletlerin oluşturduğu kabul edilen reayanın birleştirici öğesi, aynı ümmetten olmak, aynı soyun yönetiminde bulunmaktan öteye gitmiyordu. Hıristiyan azınlıkların uluslaşması olgusunun tersine Müslüman Türkler en fazla, Türk-İslam sentezine ulaşmaktaydı. Bu da ümmetçiliği geçerli kılmak demekti. Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı’nın çöküşü, Osmanlıcılık ve Ümmetçilik sentezine dayanan Osmanlı bütününün tümden parçalanması sonucunu yarattı. Böylece Müslüman cemaatler de uluslaşma ve ayrı devlet kurma arayışına girdiler. Osmanlı birleştirici öğesinin bunca silindiği bir ortamda, Anadolu insanının da bir daha gerçekleşmesi olanağı bulunmayan Osmanlılık hayal yerine Türk ulusçuluğu ilkesi çerçevesinde birleştirilmesi doğal bir zorunluluk olarak ortaya çıktı.
Yeni Türkiye’ye oluşturan Anadolu Savaşı’nın Türk ulusçuluğu çerçevesinde oluşması Osmanlıcılığın yadsınmasıyla olduğu gibi, İslamcılık anlayışıyla da çelişti. Bütünleşmeyi ümmet olmakta arayan İslamcılık, milliyetçilik akımlarını, ümmet anlayışına ve buna dayanacağı umulan İslam birliğine yönelik bölücü ve yıkıcı bir unsur olarak nitelendiriyordu.

İmparatorluktan Ulusal Devlete is a post from: İnkılap Tarihi

Osmanlılarda Türkçe yerine kullanılan millet sözcüğü Arapça kökenlidir ve daha çok, dinsel topluluk, cemaat anlamı da kullanılmıştır. Bu nedenle millet, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Müslüman olmayan uyruklar, topluluklar için kullanılmıştır. Rumlar, Ermeniler, ve Yahudiler birer millet sayılmış, Müslüman kesim ise daha çok ümmet olarak adlandırılmıştır. Tanzimat döneminde, dini ve etnik kökeni ne olursa olsun bütün uyrukları bir Osmanlı Milleti özdeşliğinde birleştirmek girişimi ise sonuç vermemiştir.
Bugünkü anlamıyla milliyetçilik kavramı Fransız devriminden sonra ortaya çıkmıştır. Bu kadar yeni kavramlar olan millet ve milliyetçilik XIX. yüzyıl boyunca büyük bir gelişme göstererek, bir milletler topluluğu olan Osmanlı İmparatorluğunu da etkilemekten geri kalmamıştır.
Milliyetçilik akımının bütün ülkelerde meydana çıkışında görüldüğü gibi Türk Milliyetçiliği de dıştan gelen dürtülerden ve iç tepkilerden kaynaklanmıştır. Fransız
Devrimi’nin bir ürünü olan akım, ihtilal savaşlarının da etkisiyle Doğu Avrupa ya kadar yayılırken Osmanlı İmparatorluğu içindeki farklı topluluklar da harekete geçirmiştir. 
İmparatorluktaki kopmaları önleyebilmek için orduyu, Mısır valisi Mehmet Ali Paşanın yaptığı gibi düzenlemek isteyen II. Mahmut un hizmetine giren Avrupalı subayların bir çoğu milliyetçilik akımları içinde  yer almış ve siyasal nedenlerle ülkelerinden kaçmış olan sığınmacılardı. 1848’de Avrupa da olup bitenler Osmanlı İmparatorluğunu da etkilemiştir. Ülkelerindeki devrim hareketine katılan bu subaylar, hekimler, değişik alanlar da uzman aydınlar; bilgilerine, uzmanlıklarına ek olarak Türkiye’ye milliyetçilik ve özgürlük düşüncesini de taşımışlardır.
Türk milliyetçiliği duygusu henüz doğmadığı, millet sözcüğünün dinsel cemaat anlamında kullanıldığı bu dönemde, Türklerden başlı başına bir halk, (Toplum, Millet) olarak söz edilen kişi işte bu yeni sığınmacılar arasından çıkmıştır.
Osmanlı İmparatorluğunda milliyetçilik akımına yol açan dış etkenlerden biri de doğubilimcilerinin (oriantalistlerin) ve özellikle Türkologların Orta Asya’daki Türk bölgeleri ve eski Türk dili yazıtları üzerine çalışmalarıdır.
İşte bu gelişmeler olurken, Osmanlı İmparatorluğu içindeki milletler de milliyetçilik akmının etkisiyle ayrı ayrı birer siyasal varlık olmaya, bağımsız devlet kurmaya yönelmişlerdir. İmparatorluğu çöküntüden kurtarmak amacıyla önce Osmanlıcılık, arkasından İslamcılık politikasına sarılan yöneticiler ve Türk aydınları, çok geçmeden bunların geçerli olmadığını görmüşlerdi. Böylece dış etkenlerinde desteğiyle Türkçülük adı verilen bu milliyetçilik düşüncesi doğmuştu. Fakat bu Türkçülük ya da Türk Milliyetçiliği akımı, Osmanlı dünyasında kimi öncülerce daha başlangıçta Türk Birliği yani Panturkizm diye algılanmıştır. (Turan 3/1 1995:164) II. Meşrutiyet döneminde iş başına gelen İttihat ve Terakki Cemiyeti, olayların da etkisiyle Osmanlı birliğinden milliyetçiliğe yönelirken, Türkçülüğü ön plana çıkaran örgütlenmelere de gidilmiştir. Bu amaçla ilk önce 1908’de Türk Derneği kurulmuştu. Dernek 1911’de aynı adla bir derginin de yayımına başlamıştı. Aynı yıl kurulan Türk yurdu derneği de kendi adını taşıyan bir dergi çıkartmıştır. Bunları 1912 Ocak ayında kurulan ve
giderek en etkin örgüt durumuna geçen Türk Ocağı izlemişti. 1913 Martında, Türkçülük akımına dördüncü bir dernek katılmıştı.
Ancak 1918 yenilgisi, Panturkizme dönüşmüş olan Türkçülük akımından beslenen umutları sürdürmüştü. Ziya Gökalp’ın aynı yıllarda ortaya attığı üçlü Türkleşme, İslamlaşma Muasırlaşma (Çağdaşlaşma) formülü ise Türk milliyetçiliği akımına yeni bir boyut getirmişti. Bununla birlikte Türk toplumunun milliyet bilincine varması ancak Kurtuluş Savaşı ve sonrasında gerçekleşme yoluna girmiştir.
Atatürk’ün millet ve milliyetçilik anlayışı işte bu tarihsel gelişme ve gerekçelere uygunluk gösterir.
 İmparatorluk ve İslam’ın geleneklerinin ağırlığı altında, Hıristiyanlığa ve diğer inançlara karşı ikili mücadele, doğuş halindeki Türk ulusal özdeşlik duygusu ezildi ve silindi. XIX. Yüzyıl ortalarına kadarki Osmanlı belgelerinin çoğunda Türkiye sözcüğü kullanılmamıştır. Bu sözcük yerine Türkler kendi ülkeleri için genellikle Memâlik-i İslam, Memâlik-i Şahane, Memalik-i Mahrusa veya daha yerel bir tanımla Diyâr-ı Rum terimlerini kullanmışlardır. Batılılar ise Türklerin kendileri için kullandıkları bu terimlerin yerine Türkiye terimini tercih etmişlerdir. Nispeten modern zamanlara kadar Osmanlı İmparatorluğu için Diyar-ı Rum ismi Türkçe’de yaygın olarak kaldı ve zaman zaman Memâlik-i Osmaniye’ye de yer verildi. Bütün bu deyimler, sadece Türk ulusunun oturduğu alanı değil, bütün İmparatorluğu kapsar şekilde kullanılıyordu. XIX. Yüzyıl ortalarında Genç Osmanlılar Avrupa’nın etkisi altında, kendi ülkelerinde Türkiye olarak söz etmek istediklerinde bu isme bir Türkçe karşılık bulmakta güçlük çektiler. Önce Türk ülkesi anlamına gelen Farsça kuruluşlu Türkistan sözcüğü kullanıldı. Daha sonra, olasılıkla bu deyim Orta Asya için kullanıldığından bunu terk ettiler ve Avrupa da kullanıldığı biçimde Türkiye adını kullanmakta karar kıldılar.
Modern vatancılık anlayışı, önce İngiltere’de, sonra Fransa’da kralın devlet olmaktan çıktığı ve onun yerine ulus, halk veya vatanla özdeşleştiği Batı Avrupa da doğdu. 18. yy’da İngiltere de, Fransa da çok dilli ülkeler olduklarından, kesin olmamakla beraber, buralarda dil bir dereceye kadar bir ölçüydü. Daha önemli olanı, ortak bir egemen otoritenin yetki alanı ile belirlenmiş ortak bir toprağın bulunmasıydı. Bu nedenle ona milliyetçilikten çok vatancılık, vatanseverlik demek daha uygun düşer.
İslam dünyasını ilk etkileyen ve sonunda başarısız kalarak, bağlılığı bir Osmanlı vatanı ve belirsizce tanımlanmış bir Osmanlı Milleti üzerinde toplama çabasına yol açan, Batı tipi bir vatancılık fikriydi.
Osmanlı vatanı bir zamanlar aralarında gayrimüslimler de olduğu halde, hanedan egemenliğine ortak bir bağla bir arada tutulmuş bir çok cemaatleri içine alıyordu. Osmanlı Hürriyetçileri ve onlardan sonra Osmanlı Meşrutiyetçileri, bu bağlılığın yerine İmparatorluğun tüm kavimlerini tek bir bağlılık ve özdeşlik içinde toplayacak yeni Osmanlı vatancılığını geçirmeye çalıştılar. Vatancılık fikri daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyetinin programında yer almış ve 1908’de genç Türk Hükümetinin temel politikasını oluşturmuştur.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Vatan ve Millet is a post from: İnkılap Tarihi

Osmanlı kimliği altı yüzyıl boyunca saray ve çevresi tarafından, fetih siyaseti ile olduğu kadar din yolu ile de dayatılmıştır. Sultanın tebaası etnik kökeni veya ne dini olursa olsun Osmanlı’ydı; öyle ki Türkler Müslüman sıfatıyla, yani ümmetin bir üyesi olarak neredeyse azınlıktayken, gayrimüslim haklar, Hıristiyanlar ve Yahudiler, Panosmanlı altında Millet statüsünden yararlanıyorlardı. Bazı dönemlerde ise Türkler İmparatorluğun üvey evlatları statüsünde olmuştur. Yine 1277’den beri Anadolu’daki beylerin Osmanlılar da dahil resmi dili Türkçe olduğu halde, 1453’te İstanbul’un fethinden sonra Arapça ile Farsça’nın bir karışımı olan Osmanlıca kendini dayatmıştır. Osmancılık siyaseti XIX. yüzyılın ikinci yarısına doğru daha büyük bir enerji ile yeniden ileri sürüldü. Tanzimat paşaları tarafından tasarlanan ve sultan tarafından onaylanan bu siyaset, bütün din, dil ve mezhep farklılıklarının üstünde olmayı arzuluyor ve imparatorluğun tabiiyetindekileri, yeni bir siyasal kimlik altında birleştirmeyi hedefliyordu.
Avrupa devletleri bile Osmanlı Devleti’ni Türk İmparatorluğu olarak nitelerken, içerde XIX. yüzyılın sonuna kadar Osmanlı ülkesinde Türklerin tarihi ya da Türk dili hakkında derinlemesine bir incelemenin yapılmamış olması oldukça ilginçtir. Bu bağlamda Türk Halkı’ndan bahsetme cesaretini ilk gösteren, 1860’da Ali Suavi olmuştur. O sıralarda Ali Suavi de diğer yeni Osmanlılar gibi Fransa’da sürgünde bulunuyor ve burada Ulûm adlı gazete yayımlıyordu. 1863’te ünlü Ahmet Vefik Paşa, Abdulgani Bahadır Han’ın Türkleri soyağacı hakkında bir çalışmasını (Evsal-i Secere-i Türk) bastırmıştır. Süleyman Hüsnü Paşa ise 1876’da ilk Türk dilbilgisi kitabını (İlm-i Sarf-i Türki) kaleme almıştır. İlk Meşrutiyet döneminde 1876 tarihli ilk anayasada bile resmi dilin Türkçe olduğu ancak 18. maddede ilan edilmiş ve Türkçe bilgisi kamu hizmetine kabul edilmenin koşulu olarak konmuştur. Son olarak, Şemsettin Sami’nin Türkçe sözlüğü Kamus’üt-Türkî ise ancak 1899’da çıkmıştır.
18. yüzyılın sonundan itibaren İmparatorluğun Hıristiyan halkları arasında Fransız devriminin izinde ulusçu hareketler ortaya çıkmaya başlamıştı. 19. yüzyıl boyunca, Yunanlılardan başlamak üzere bir çok Hıristiyan halk, büyük Avrupa güçlerinin de desteğiyle bağımsızlıklarını kazanıp kendi devletlerini kurmuşlardı. Uzun süredir devam eden Pan Osmancılık ve ardından benimsenen Pan İslamcılık siyaseti de Babiali’nin umduğu sonuçları getirmedi. Ancak “Vatan” ve “Ulus” kavramları (Millet sözcüğü artık dini bir cemaati değil ulus anlamında kullanılıyordu.) Özellikle Namık Kemal sayesinde yavaş yavaş kullanılmaya başlanmıştır. Vatan tehlikedeydi, ancak Namık Kemal’inde aralarında yer aldığı yeni Osmanlılar’a göre, İslami Kimlik ülkeyi bir arada tutabilmek için kültürel bir tutkal işlevi görmeliydi, çünkü bu kimlik Osmanlı-Türk halkı için, bir başvuru kaynağı ve meşrutiyetin harcıydı.
Türkçülüğün öncüleri bir grup asker ve sivil tarafından idare edilen İttihat ve Terakki harekatının liderleri ile özellikle Rusya’dan kaçıp gelmiş olan Azeri ve Tatar kökenli bir grup aydın olmuştur. 1904’te yayımlanan Üç Tarz-ı Siyaset’in yazarı Yusuf Akçura’ya göre devleti Osmanlıcılık ve İslamcılık değil, sadece Türkçülük kurtarabilirdi. XX. yüzyılın başlarında artık imparatorluğun çöküşü kaçınılmaz hale gelmişti. Birinci Dünya Savaşı  içinde bu sonuç tam olarak yaşandı. Osmanlı Devleti’nini son yıllarında iktidar olan İttihat ve Terakki önderleri, bu konuda önceliği, sözcülüğünü Ziya Gökalp’ın yaptığı Türkçülüğe vermişlerdir.
Türkler, İmparatorlukta ulusçuluğun etkisi altına giren son halktı. Önceleri İmparatorluğun geleceğinin bir aracı olan sonraları ise işgalci kuvvetlere tepki olarak emperyalizm karşıtı bir hareket haline gelen Türk ulusçuluğu, ancak XIX. yüzyıldan XX. yüzyıla geçilirken gecikmiş olarak belirginliğe kavuşmuştur.

Osmanlı Millet Sistemi ve Bozulması is a post from: İnkılap Tarihi

Seçim, çağdaş demokratik rejimlerde yöneticilerin belirlenmesi için kullanılan başlıca yöntemdir. Tarih boyunca ortaya çıkan farklı toplum ve devlet biçimlerinde yöneticilerin seçimle belirlendiği görülmüşse de, dönüm noktası 1789 Fransız Devrimi olan ulus egemenliği anlayışının yerleşmesinden önce seçime, modern çağlarda olduğu kadar yaygın şekilde başvurulmazdı ve seçimin işlevi günümüzdekinden farklıydı.
Seçimin yöneticilerin saptanmasında yaygın yöntem olarak kullanılması için ortaçağ kentlerinde çekirdeği oluşan burjuva sınıfının giderek gelişmesi ve devlet ile toplum biçimini değiştirecek güce ulaşmasını beklemek gerekti. İktisadi alanda üretim ilişkilerini egemen kılan burjuvazi, gerçekleştirdiği burjuva devrimleriyle de siyasal iktidarı aristokrasinin elinden aldı, “tanrı adına, onun yeryüzündeki temsilcisi” sıfatıyla halkı yöneten kralların meşruiyetine son verdi. Böylece iktidarın kaynağı “halk” olmakta, yöneticiler halk tarafından belirlenmekteydi. Yöneticilerin belirlenmesinde de ilk olarak tüm yurttaşların eşit söz sahibi olması gerekiyordu.

Ancak, gerçekte yurttaşlar arası eşitliğin sağlanması, yani genel oy hakkının kazanması, birkaç yüz yıl süren mücadeleleri gerektirdi. Çünkü, burjuvazi siyasal iktidarı ele geçirdiği yada kullanımına ortak olduğu ilk dönemlerde yönetimi salt kendi sınıf çıkarlarını temsil eden kişilere teslim etmiş, bunu sağlamak için de halk sınıflarının seçme ve seçilme haklarını kısıtlayıcı kurallar koymuştu. Bu kuralların başlıca ikisi, temsilcilerin doğrudan seçmenlerce değil, onların seçtiği ikinci yada üçüncü dereceden seçmenlerce yapılması ile, vatandaş, tanımının dar tutulması idi. Teoride savunulan insan eşitliğine karşı, uzun süre fiilen vatandaşlık hakkından, erkekler, belirli bir eğitim düzeyine erişmiş olanlar, ABD’de olduğu gibi beyaz ırktan insanlar ve belirli bir vergiyi ödeyebilen, görece varlıklı kesimler yararlanabilmişti.
Temsili demokrasilerin gerçekten demokratikleşebilmeleri yani yöneticileri belirlenmesine tüm vatandaşların eşit oy hakkından yararlanabilmeleri için, 20 yy. ortalarına dek süren mücadeleler verilmiştir.
Seçim, yöneticiliğe aday olan kişiler arasından yönetilenlerin verdikleri oylarla bir seçim yapmaları esasına dayanır. Dolayısıyla demokratik bir seçimden söz edilebilmesi için, yöneticilik görevine birden çok adayın talip olması, bunun engellenmemesi, propaganda kampanyasının serbestçe sürdürülebilmesi, seçmenlerin oy sandığına üzerlerinde bir baskı olmadan giderek, oylarını özgürce kullanabilmeleri gerekir. Bunu ise, gizli oy açık sayım ilkesi sağlar.
Osmanlı devletinde Tanzimat sonrasında başlayan çağdaşlaşma süreci, modern bir bürokrasi oluşturulmasına başlanması, mülkiyet düzeninin değişmesi gibi konularda bazı değişiklikler yaratmakla birlikte, o sıra batılı toplumların gündeminde olan seçim sisteminin demokratikleşmesi meselesini İmparatorluğa taşımamıştır.
Osmanlı döneminde meşruti bir rejime geçme yolunda ilk adım 1876 Anayasası ile atılmış ve ilk kez 1877 Ocak ve Şubat aylarında yapılan ikinci dereceden seçimlerle Meclis-i Mebusan, yani temsilciler meclisi kurulmuştur. 1876 Anayasasının 61. ve 65. maddeleri ve 24 Ekim 1976 tarihli geçici seçim kanunu gereğince Meclis-i Mebusan, Osmanlı tebaasının her 50 bin erkek nüfusu için bir temsilci esasına göre, iki dereceli seçimlerde seçilen 130 temsilciden oluşmaktaydı. Meclis 4 yıl süreyle görev yapacaktı.
Genellikle vilayet meclislerine girmiş taşra eşrafı arasından seçilen mebuslar, örgütlü bir biçimde olmasa da, merkezi Osmanlı yönetimine karşı muhalefetlerini dile getirebilmişlerdi.
Osmanlı döneminde, seçimle belirlenene temsilcilerin iktidara ortak olduğu ikinci aşama II. Meşrutiyettir. Bu dönemde ilki 1908 ikincisi 1912 üçüncüsü de 1914 olmak üzere 3 kez seçim yapılmıştı. 1876 Anayasasının yeniden yürürlüğe konmasının ardından, 1908 ‘ de kabul edilen seçim kanunu da 1876 Meclisinin hazırladığı yasanın ilkelerini benimsemekteydi. Seçimler iki dereceli olarak, her sandıktan 50 bin erkek nüfus için bir kişi esasına göre yapılacaktır. Seçmen yaşı 25, seçilme yaşı 30 idi. Birinci derece seçmenler her 500 kişi için bir kişi olmak üzere, ikinci derece seçmenleri seçiyordu. Seçilebilmek için bir sandıkta kullanılan çoğunluğunu almak gerekiyordu. Seçimlerde gizli oy, açık sayım esası benimsenmişti.
Osmanlı devletinde son seçimler, eski yasa hükümlerine göre 1919’da, bağımsızlık savaşı başlarında yapıldı. İstanbul’un işgali üzerine son Meclis-i Mebusan işgal altında görev yapamayacağı gerekçesiyle dağıldı. Kurtuluş Savaşının başında Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, aldığı 19 Mart 1920 tarihli kararla İstanbul Meclisine seçilmiş olup da Ankara’ya gelebilecek mebuslara ek olarak, her ilde 5 temsilcinin yine iki dereceli seçimler ve eski hükümlere göre seçilmesini ön görüyordu. TBMM bu şekilde oluşturuldu.

Seçme ve Seçilme Haklarının Gelişimi is a post from: İnkılap Tarihi

Devletle birey arasında kurulan hukuksal bağın nitelliği ve giderek bu bağa verilen ad, devlet egemenliğinin niteliğiyle doğrudan ilgilidir. Egemenliğin ulustan kaynaklandığı demokratik cumhuriyetlerde bu bağın adı Yurttaşlık (Vatandaşlık)tır. Egemenliğin oluşmasında her yurttaşın payı vardır; her yurttaş, her oluşuma eşit biçimde katılabilir. Buna karşılık, egemenliğin bir tek kişide olduğu rejimlerde kişi, yurttaş değil uyruktur (tebaadır).

Konuyla ilgili ilk düzenleme olarak TBMM İcra Vekilleri Heyeti, Hariciye Vekaleti’nin tezkeresi üzerine hazırladığı 8 mayıs 1922 tarihli kararnamedir. Bu kararnameye göre; Avrupa’ya seyahat edecek olanlara verilen pasaportlarındaki Nam-ı nami-i Hazret-i Padişahî ibaresi yerine “TBMM Hükümeti Namına” ibaresi konulmuştur.
Bu kararname, TBMM Hükümeti’nin uluslararası saygınlığının kabulü bakımından önemli bir aşamadır. Çünkü pasaport, egemenliğin bir simgesidir. Egemenliğin kaynağı olarak padişah değil, ulusu kabul eden TBMM tarafından çıkarılmış pasaportun verildiği kişide artık tebaa değil vatandaş sayılmalıdır.
Vatandaşlık deyimi, 1924 Anayasası’nın 84/1 maddesi ile ilk olarak şöyle düzenlenmiştir: “Türkiye ahalisine din ve ırk farkı olmaksızın vatandaşlık itibariyle Türk ıtlak olunur”. Bu Cumhuriyet sisteminin, laik ve çağdaş bir yurttaşlık anlayışıdır. Maddenin öteki fıkralarında, Türk vatandaşlığının kazanılması ve yitirilmesine ilişkin ilkeler belirtilmiştir.
30 kasım 1925 tarihli Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması Kanunu; insanların dinsel inançlarını sömürerek bilgisizliklerinden ve zayıflıklarından yararlanarak baskı altında tutan çıkar çevrelerinin varlığına son vermeyi amaçlamaktadır. Böylece insanların Cumhuriyete yaraşır özgür yurttaşlar olarak kendilerini geliştirmeleri sağlanmıştır. Bu kanunla insanların; özgür düşünen, Cumhuriyet’in meşruluğunun temeli olan ulus egemenliğinin oluşmasına bilinçli biçimde katılan varlıklar olmasının önündeki engellerin kaldırılması amaçlanmıştır.
TBMM tarafından kabul edilen ilk vatandaşlık yasası 1928 yılında yayınlanmıştır. Bu yasa, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki nüfus azlığının psikolojik etkisiyle olabildiğince çok kişiye Türk vatandaşlığı verme isteğini yansıtır. Buna göre Türk ana-babanın Türkiye veya yabancı memlekette doğan çocuğu Türk’tür. Kanunun ilginç bir özelliği ise, Türk’le evlenen yabancı kadın, kendiliğinden Türk vatandaşı olur. Buna karşılık yabancıyla evlenen Türk kadını, Türk vatandaşlığını korur. Bu kanun 1964’te çıkarılan yeni bir kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

1934’te kabul edilen efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması ile ilgili yasa da, Cumhuriyet’in yurttaşları arasındaki eşitliğin sağlanması bakımından önemlidir.
1961 Anayasası Türk devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk olduğunu belirtmiştir. Bu 1924 Anayasasındaki hükmü değişik bir anlatımla yenilenmesidir. 1961 Anayasası vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılması hükmü ile bu kanunun hükümet tasarrufu sayılamayacağını belirtmiştir. Yine bu anayasaya göre “Hiçbir Türk vatana bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz”. 12 Eylül1980’den sonra kabul edilen Türk vatandaşlığı kanunu’nda vatandaşlıktan çıkarma çok yaygın kullanılmıştır. Ancak 1992 de TBMM de bu yasada yapılan değişiklikle vatandaşlıktan çıkarmayı siyasal iktidarın insafına bırakan anlayış sona erdirilmiştir.

Anayasalarda Yurttaşlık Kavramı ve Gelişimi is a post from: İnkılap Tarihi

Reaya ve Köylü

Arapça’da otlatılan hayvan sürüsü anlamına gelen ‘raiyyet’ten türetilen reaya sözcüğü hükümdarın hükmü ve yönetimi altında yaşayan ve korunan, vergi veren tüm Müslüman olan veya olmayan insanları simgeliyordu. Ancak reaya sözcüğü 15.yüzyıldan 19.yüzyıla doğru anlam değiştirerek ve sadece Hıristiyan tebaa için kullanılmıştır. Yönetici askerler, ‘beraya’ ve ulema ise vergiden muaftı.
Gerek İslam gerekse Türk-İran devlet geleneğinde, hükümdar, Allah önünde reayayı gözetmek ve adil bir yönetimi gerçekleştirmekle yükümlüdür. Allah tüm İslam hükümdarları gibi Osmanlı sultanına da ‘çobanlık’ görevi vermiş-Hıristiyanlıkta da kilise yöneticilerine bu görev verildiği gibi- Müslüman olan ve olmayan tüm uyruklarını ona teslim etmiştir. Reaya, yani sürü, şeriatta uygun olarak adil bir biçimde ‘güdülecektir’. Reaya da bu geleneğe göre, sultana koşulsuz, sorgusuz sualsiz itaat edecektir.

Kuldan Yurttaşa

Osmanlı devletinde bu gelenek yüzyıllarca devam ederek devlet egemenliği altındaki kişiler, padişahın kulu tebaası sayılmıştır. Halk (reaya), sürü olarak görülmüş;  padişah da bu sürünün sahibi veya hamisi sayılmıştır. Öte yandan benzeri başka devletlerde görüldüğü gibi, Osmanlı’da uyruklar (tebaa) arasında hukuksal statü bakımından eşitsizliklerin olması doğal karşılanmıştır.

Önce kul vardı, sonra tebaa, ardından, yurttaş gelmiştir. Bu değişimde meşruluklarını dinden ve gelenekten alan mutlakıyetçi krallıklar ve imparatorluklar giderek yerini meşruluklarını halkın iradesinden alan, rasyonel-hukuksal, laik ulus-devletlere bırakmak zorunda kalmışlardır. Bu yeni ulus devletler, parlamenter monarşi ya da cumhuriyetler şeklinde ülkenin koşullarına göre yeni devlet örgütlenmeleri oluşturmuştur. Cumhuriyet rejimleriyle eskiye oranla çok daha demokratik olarak oluşan sistemlerde yurttaşlık kavramı, mekanda ve zamanda, değişecek: aynı hukuksal, siyasal ve sosyal anlam ve içeriği taşımayacaktır.
Bu nedenle günümüz Türkiye’sinde bile vatandaş veya yurttaş sözcüğüne farklı anlamlar yüklenmektedir: Türkiye Cumhuriyeti uyruğu anlamında yurttaş belirli bir coğrafya parçası üzerinde egemen devlete hukuksal ve siyasal aidiyeti simgeler. Bu soyut yurttaş kavramı dışında, yurttaşlığın siyasal, ekonomik ve sosyal sistemle iç içeliğini ortaya koyan tanıma göre ise yurttaşlık yalnızca yasal statüyle sınırlı olmayan, bireyin topluma eklemlenmesi ve siyasal ve kamusal alanla kurduğu ilişki çerçevesinde tanımlanmaktadır.
Güçlü bir demokratik geleneği olmayan toplumlarda, yurttaşlık kavramının somutluk kazanmasında “toplumsal mühendislik” çabalarının tek başına yeterli değildir. Demokrasi ve sivil toplum, yurttaşlık için mutlak bir önkoşul olmasa da, belli bir ekonomik, sosyal ve siyasal formasyon gerektirmektedir. 
Osmanlı ülkesinde padişahın tebaası olarak yaşayan insanlar arasında geleneksel olarak uygulanan önemli statü farkları vardır. Bu farklılığın başlıcası da Müslüman olup olmamaya dayanan farktı. Devlet hizmetine alınma, vergi kişisel statü gibi konularda kendini gösteren bu farkları, uyrukluk konusundaki düzenlemelere de yansıyordu. Gayrimüslim tebaa bir tür ikinci sınıf uyruk sayılıyordu.
Osmanlı devletinin çöküş döneminde ise bunu tam tersi bir durumun ortaya çıktığı da görülmüştür. Gayrimüslim tebaa, yabancı devlet uyruklarına geçerek, elde ettikleri bu uyrukluğu Osmanlı devletine karşı ileri sürmeye başlamışlardır. Bu kişiler Osmanlı devletinin zayıflamasını fırsat bilip, Osmanlı yönetimine karşı bir tür dokunulmazlık kazanarak kapitülasyonlardan yararlanma olanağı buldular.

Bu yola başvuranların sayısının çok artması üzerine uyrukluk konusunda ciddi bir düzene bağlanması gereksinimi duyulmuş ve 1869 yılında Tabiyet-i Osmaniye Kanunnamesi yayınlanmıştır. Osmanlının uyrukluk konusundaki bu ilk yazılı düzenlemesinin adı ilginçtir. Osmanlı uyrukluğu (Tabiyet-i Osmaniye) dikkat edilirse, bu deyimde bir ulusa, halka ait oluşla ilgili bir yön yoktur. Belirleyici öğe, Osmanlı padişahına bağlılıktır.
Tabiyet-i Osmaniye Kanunnamesi, İslam aleminde din ilkelerinden bağımsız, ilk uyrukluk düzenlemesi olmuştur. Tabiyet-i Osmaniye Kanunnamesi’nden yedi yıl kadar sonra yayınlanan 1876 Kanuni Esasi’nin uyruklukla ilgili maddesi de aynı niteliktedir. Tabi bu düzenleme ile de vatandaş kavramı yerine, Osmanlı tebaası kavramı esastır.
Osmanlının ilk yazılı anayasası olan 1876 tarihli Kanuni Esasi uyarınca Osmanlı İmparatorluğunda yapılan ilk mebus (milletvekili) seçiminde uygulanan geçici yönergeye göre de, mebus seçilebilmek için “az çok emlak sahibi olmak” gerekiyordu.
Yönetenlerle yönetilenler arasında böyle bir uçurumun yaşandığı, dahası, vergi veren halkın tamamen dışlandığı böyle bir düzende yurttaşlık kavramının filizlenemeyeceği açıktır. Kaldı ki padişahın tebaasının itaati karşılığında onun haklarını gözetme ve koruma yükümlülüğünü içeren denge -daire-i adalet- hep kağıt üzerinde kalmış, padişahın yanı sıra, ulema ve ümera gibi dinsel ve asker seçkinlerin lehine giderek yozlaşmış, halk tebaalık bir yana, gerçek anlamda kulluktan kurtulamamıştır. Çünkü ne devlete, ne dine, ne de güçlü kişilere karşı korunma olanağı bulunmaktadır. Temel hakları yoktur. Öte yandan, insan-devlet ilişkileri akılcı bir hukuk sistemine bağlı değildir.
Bu nedenle Mustafa Kemal önderliğinde başlayan Ulusal Kurtuluş Savaşı yeni bir düzenin habercisi olmuştur. Hakimiyet-i Milliye, savaş sonrasında kurulan Türkiye Cumhuriyeti ümmetin yerine milleti, mumin’in yerine vatandaşı getirirken, meşruluğunu gelenek ve dinden alan yönetim anlayışındaki tebaanın yerini de ilk kez yurttaşı almıştır.

Yeni kurulan Milli Devlet anlayışına göre, Misak-ı Milli sınırları içinde yaşayan herkes eşit hak ve ödevleri olan Türkiye vatandaşıdır. Osmanlı Devleti’nin yüzyılların ürünü çok milletli, çok dinli, çok dilli ve çok kültürlü toplumsal yapısı üzerinde yeni bir millet anlayışı doğmuştur.
Cumhuriyet döneminde yurttaşların sosyal hakları bağlamında, eğitim, kültür, kadın hakları, sağlık ve sosyal güvenlik, konut, işsizlikle mücadele alanlarında büyük mesafeler kaydedilmesine, dahası, genel ve eşit oy ilkesinin yerleşmesine karşın, dönemin olumsuz koşulları ve otoriter yönetim anlayışının devam etmesi nedeniyle uygulamada kimi aksamalar yaşanmıştır.
Tebaadan yurttaş konumuna geçiş uzun soluklu bir süreçtir. Batı ülkelerinde anayasacılık akımları 300 yılı aşkın bir süreç içinde gelişirken, Türkiye’de çok daha kısa bir zaman dilimi içinde tebaadan yurttaşa geçişin gerçekleşmesi hiç de kolay olmamıştır. Dönemin iç ve dış etmenlerinin etkisiyle bireyselleşmeyi ve bunun sonucu olarak da yurttaşlık bilincinin çok yavaş geliştiği açıktır. Cumhuriyet’in kurucuları, gelenekçi ümmetten modern bir ulusa dönüştürmek istedikleri halkı, öncelikle bu tebaa statüsünden kurtarıp yurttaş statüsüne çıkarmak zorunda kalmışlardır.
Günümüzde bu alanda İslam dünyasında modern, laik devlet ve demokrasi yönetimi gerçekleştirebilen tek ülkenin Türkiye olması da, Cumhuriyet’in başarısının somut bir kanıtıdır. Bu gelişmeye rağmen, Batı ülkelerinde ‘yeni yurttaşlık ‘ kavramının tartışıldığını da eklemek gerekir.

Tebaa’dan Yurttaşa is a post from: İnkılap Tarihi

Cumhuriyetin ilanından sonra Batıdan alınan yasalar arasında medeni yasa en fazla dikkate alınması gereken yasadır. Çünkü medeni yasa insanla ve toplumla doğrudan ilişkili ve istisnasız bütün bireylerin yaşamını doğrudan etkileyen bir yasadır. Medeni yasa kişinin doğumundan, ölümüne kadar özel hukuk açısından önemli olan yaşam ilişkilerini düzenleyen, toplum ve insan yaşamında çok önemli bir yasadır.
Medeni yasanın benimsenmesiyle Türk aile yapısında önemli değişiklikler olmuştur. Yeni ve ileri bir aile düzeni yaratılmıştır. Çok kadınla evlilik yerine tek kadınla evlilik ve evlilikte erkek ile kadın arasında eşitliğin getirilmesine çalışılmıştır. Yasa ile ailenin kurulması ve bozulması devlet kontrolüne alınmış ve miras konusunda kız ve erkek çocuklar arasında eşitlik sağlanmıştır. Bu arada evlenme akdi dini bir yapıdan laik bir yapıya kavuşturulmuştur. Sadece, Türk ve Müslümanlar için değil, tüm vatandaşlar için bağlayıcı nitelik taşıyan Türk Medeni Yasası ile Patrikhanenin dünyevi yetkileri de kısıtlanmıştır.
Yeni Medeni Yasamız kişi hak ve ilişkileri bakımından, Türk vatandaşlarının durumunu, en ileri ve modern ülkeler düzeyine çıkarmıştır. Böylece yüzyıllarca uygulanmış eski hukuksal kurallar, birden bire değişerek, en ileri biçimi almışlardır. Kabul edilen medeni yasa bir yurttaşlar yasası olup şeriata dayalı hükümler yerine laik bir düzenleme getirmiştir.
Medeni yasa, dinsel sorunlarda tarafsızdır. Ayrıca, zamanın değişkenliğine uyum gösterebilme özelliği taşımaktadır. Çünkü her sorun ayrıntılarıyla düzenlenmeyip yargıca geniş bir taktir hakkı tanınmıştır. Laikliği esas alan bu yasa evlenme akdini devlet işi olarak değerlendirmektedir. Bu nedenle evlenme akdini gösteren nikahın devlet adına yetkili kılınan görevlilerce kıyılması zorunluluğu getirilmiştir. Ancak isteyenler bu resmi nikahtan sonra kendi inançlarına göre dinsel tören yapmakta serbest bırakılmışlardır.
Türk Medeni Yasası ile ailede kadının hakları erkeğin hakları ile eşit düzeye getirilmiştir. Evlenmede kadının da bu evliliği kabul etmesi koşulu öngörülmüştür. Aile hukukunda Medeni Yasa ile getirilen en önemli değişikliklerden biri de erkeklerin tek bir kadınla evlenebileceği ilkesidir. Böylece yüzyıllarca süren çok kadınla evlilik yolu kapatılmak istenmiştir. Bunun dışında söz konusu yasa, çocuğun dinsel eğitiminde ana babayı yetkili kılmış ve ergenlik çağına gelen her kişinin istediği dini seçmekte serbest olduğu ilkesini getirmiştir ki bu hüküm, özel hukuk alanında başlı başına bir devrim niteliği taşımaktadır.
Hukuk alanında bir eksiklik kalmıştı. O da, kadınların siyasal katılmaktan yoksun olmaları idi. Bütün ekonomik ve toplumsal ilişkilerde erkekle eşit duruma getirilen Türk kadınının, oy verme, seçilme haklarına kavuşturulması artık bir zorunluluktu. Her mesleğe girmeye başlayan kadınlarımızın siyasal haklardan yoksun olması mantıksızlıktı.

Kadınlar Batı’da en geç 20.yüzyıl başlarında siyasal haklarına kavuşmuşlardı. Yalnız birkaç devlet bu hakkı kadınlara vermiyordu. Atatürk, Türk kadınının erkekten hiçbir farkı olmadığı kanısındaydı. Böylece laik hukukun gereği olarak, 1930 yılında Türk kadınına belediye seçimlerine katılma hakkı verildi. 1934’te yapılan Anayasa değişikliği ile Türk kadını genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkına kavuşturuldu. Hukuk alanındaki büyük dönüşüm böylece ana çizgileri bakımından tamamlandı.
Hukuk, her gün değişen hayata ayak uydurmak zorundadır. Yapıldıkları gün çok modern olan yasalar, bir süre sonra eskirler. Bu nedenle Türk aydını, devrimci hukuku eskitmeyip her an hayata uyumlu hale getirmek zorundadır.

Türk Medeni Kanunu’nun Getirdikleri is a post from: İnkılap Tarihi

Türkiye’de laiklik karşıtlarınca eleştirilen, Türk Devrimi’nin en temel hukuksal belgelerinden biri olan 1926 tarihli Türk Medeni Kanunu’nun Gerekçesi’nden yaptığımız alıntılar bu yasanın çıkarılma nedenini çok çarpıcı bir şekilde açıklamaktadır.
“Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti’nin tedvin edilmiş ve Medeni Kanunu yoktur. Yalnız, sözleşmelerin küçük bir kısmına değinebilen Mecelle vardır. 1851 maddedir. 20 Nisan 1869 tarihinde yazılmaya başlanmış ve 16 Ağustos 1876 tarihinde tamamlanarak yürürlüğe konulmuştur. Denilebilir ki: Bu Kanunun günümüzün ihtiyaçlarına uyan ancak 300 maddesidir.
Geriye kalanı ülkemizin ihtiyaçlarını ifade edemeyecek kadar ilkel bir takım kurallardan oluştuğundan uygulanamamaktadır.
Mecelle’nin kuralı ve ana çizgileri dindir.
Halbuki insanlık yaşamı, her gün hatta her an esaslı değişikliklerle karşı karşıyadır. Bunun değişikliklerini, yürüyüşünü hiçbir zaman bir nota çevresinde saptamak ve doldurmak mümkün değildir.
Kanunları dine dayalı olan devletler kısa bir zaman sonra ülkenin ve ulusun ihtiyaç ve isteklerini karşılayamazlar. Çünkü dinler değişmez hükümler belirtirler. Yaşam yürür; ihtiyaçlar hızla değişir, din kanunları, kesinlikle ilerleyen yaşamın önünde biçimden ve ölü sözcüklerden fazla bir değer, bir anlam ifade edemezler. Değişmemek dinler için bir zorunluluktur.
Bu bakımdan dinlerin sadece bir vicdan işi olarak kalması günümüz uygarlığının esaslarından ve eski uygarlıkla yeni uygarlığın en önemli ayırt edici özelliklerinden birisidir. Esaslarını dinlerden alan kanunlar uygulanmakta oldukları toplumları indikleri ilkel dönemlere bağlarlar ve ilerlemeye engel belli başlı etken ve nedenler arasında bulunurlar. Türk ulusunun kaderini yüzyılımız içinde bile ortaçağ hükümleri ve kanunlarına bağlamakta, dinin değişmez hükümlerinden esinlenilen ve tanrısallıkla sürekli ilişki içinde bulunan kanunlarımızın en güçlü etken olduklarından şüphe edilmemelidir.
Ulusal toplum yaşamının düzenleyicisi olan ve yalnız ondan esinlenilmesi gereken tedvin edilmiş bir medeni kanundan Türkiye Cumhuriyeti’nin yoksun kalması ne yüzyılımızın uygarlığının gerekleriyle ne de Türk devriminin hedeflediği anlam ve kavramla bağdaştırılabilir.
Yüzyılımızın devletini ilkel siyasal kuruluşlardan ayıran niteliklerin birisi de toplumun kaderine uygulanan kanunların akılcı bir zihniyetle hazırlanıp tedvin edilerek konulmasıdır….
Halkın kaderi belli ve yerleşmiş bir adalet esasına değil, rastlantı ve talihe bağlı, birbiriyle çelişkili ortaçağ dinsel hukukun kurallarına bağlı bulunmaktadır…
Bu amaçla hazırlanan Türk Medeni Kanunu, medeni kanunlar içinde en yeni, en eksiksiz ve halkçı olan İsviçre Medeni Kanunundan alınmıştır… Yüzyılımızın uygarlık ailesine mensup olan ulusların gereksinimleri arasında esaslı bir fark yoktur. Toplumsal ve ekonomik sürekli ilişkiler insanlığın büyük bir uygar bölümünü bir aile durumuna getirmiştir ve getirmektedir.
İlkeleri yabancı bir ülkeden alınmış olan Türk Medeni Kanunu Tasarısının yürürlüğe konulmasından sonra yurdumuzun ihtiyaçları ile bağdaşmayacağı iddiası geçerli görülmemiştir.
Bundan başka, uygar bir ulusun gelişmiş, ileri bir kanunun Türkiye Cumhuriyetinde uygulama ortamı bulamayacağı düşüncesi sakat görülmüştür. Bu tez, Türk ulusunun uygarlık yeteneğine sahip bulunmadığını belirten bir mantık dizisine varılmasıyla sonuçlanabilir. Halbuki olayların gerçeği, durum ve tarih bu iddianın tamamen tersidir. Türk yenileşme tarihi tanık tutularak denilebilir ki: Türk ulusu yüzyılımızın gereklerine uygun olarak vücuda getirilen kabul edilebilir ve sağlam ve akıl ve zeka ile yoğrulmuş yeniliklerden hiçbirine karşı çıkmamıştır….
Unutmamak gerektir ki Türk ulusunun kararı çağdaş uygarlığı kayıtsız ve koşulsuz bütün ilkeleri ile kabul etmektir. Bunun en açık ve canlı kanıtı devrimimizin kendisidir. Çağdaş uygarlığın Türk toplumu ile bağdaşmayan noktaları görülüyorsa bu Türk ulusunun beceri ve yeteneğindeki eksiklikten değil, onu gereksiz bir biçimde sarıp sarmalamış ortaçağ örgütü ve dinsel bazı düzenlemeler ve kurumlardandır.
Şu yanı da belirtmek gerektir ki: çağdaş uygarlığı almak ve benimsemek kararıyla yürüyen Türk ulusu, çağdaş uygarlığı kendisine değil, kendisi çağdaş uygarlığın gereklerine her neye mal olursa olsun ayak uydurmak zorundadır. Yaşamak kararında olan bir ulus için bu şarttır.
Kuşku yoktur ki, kanunların amacı herhangi bir gelenek ve görenek veya yalnız vicdanla ilgili olması gereken dinsel hükümler değil, siyasal, toplumsal, ulusal birliğin her neye mal olursa olsun güvencesi ve tatminidir. Yüzyılımız uygarlığına mensup devletlerin ilk ayırıcı nitelikleri din ile dünyayı ayrı görmektedir.
Bunun tersi, devletin kabul ettiği din esaslarını kabul etmeyen kimselerin vicdanlarını baskı altına almak olur. Bunu yüzyılımızın devlet anlayışı kabul edemez.
Din, devlet gözünde vicdanlarda kaldıkça saygındır ve temizdir. Dinin hüküm halinde kanunlara girmesi tarihin akışında çoğu kez hükümdarların, zorbaların, güçlülerin keyif ve isteklerini tatmine aracı olması sonucunu getirmiştir.
Dini dünyadan ayırmakla yüzyılımızın devleti, insanlığı tarihin bu kanlı sıkıntısından kurtarmış ve dine gerçek ve sonsuz bir taht olan vicdanı ayırmıştır. Özellikle çeşitli dinlere mensup uyruklara sahip devletlerde tek bir kanunun bütün toplumda uygulanma yetkinliğini kazanabilmesi için bunun dinle ilişkisini kesmesi ulus egemenliği için de bir zorunluluktur.

Çünkü kanunlar dine dayanırsa, vicdan özgürlüğünü kabul zorunluluğunda bulan devlete, çeşitli dinlere girmiş uyrukları için ayrı ayrı kanun yapmak gerekir. Bu durum yüzyılımız devletinde temel koşul olan siyasal, toplumsal, ulusal birliğe tamamen aykırıdır. Anımsatmak gerekir ki devlet yalnız uyrukları ile değil yabancılarla da ilişki içindedir. Bu durumda olanlar için kapitülasyon adı altında ayrı hükümler kabul etmek zorunluluğu doğar. …”
Cumhuriyet, imparatorluktan şeriata dayalı kurallarla, din ile ilgisi olmayan, iki ayrı yasanın bulunduğu ve bunları uygulayan iki tür mahkemeden oluşan birlikten yoksun bir hukuk sistemiyle bir adalet örgütü devralmıştı. Öte yandan Osmanlı adalet düzenine güven duyulmaması, Lozan barış görüşmelerinde Avrupa devlet temsilcilerinin imparatorluk döneminde elde etmiş oldukları ayrıcalıkları yeni Türkiye’de de sürdürmek istemelerine neden olmuştu. Ancak Türk delegeleri, tam bağımsızlık anlayışıyla bağdaşmayan bu tür kapitülasyon isteklerini şiddetle reddetmişlerdi. Sonunda, Türk delegelerinin adalet sisteminde gerekli düzenlemenin yapılacağını belirten yazılı bir açıklama yapmaları konusunda anlaşılmıştı. Barış antlaşmasının ekleri arasına alınan açıklamaya göre, Türk hükümeti beş yıllık süre içinde batılı hukukçuların yardımıyla söz konusu düzeltimleri yapması gerekiyordu.
Cumhuriyetin ilanını takip eden yıllarda hemen her alanda olduğu gibi hukuk alanında da yeniliklere girişilmiş ve yapılacak yeniliklerle ilgili komisyonlar kurulmuştur. Özgün bir medeni yasa hazırlamak için kurulan komisyonun başarılı olmaması üzerine, gerek hukuk devrimini bir an önce gerçekleştirmek, gerek Lozan barışının yükümlülüklerinden kurtulmak amacıyla İsviçre medeni yasasının alınmasına karar verilmiştir.
Yepyeni bir medeni yasanın hazırlanması yıllarca sürerdi. Ayrıca, bu biçimde yapılan çalışmalarda çeşitli ülkelerin yasalarından yararlanacak tam bütünsel bir yapıt oluşmayacaktı. Belli başlı ileri ülkelerin medeni yasaları incelendi sonuçta İsviçre medeni yasasının alınması kararlaştırıldı. Bu seçimin nedeni şunlardır: İsviçre medeni yasası, uygar ülkelerin yaptıkları yasaların sonuncusuydu. Bu nedenle çok modern bir görüşle hazırlanmıştı. İsviçre medeni yasası hem çok yeniydi hem de kavramları çok açıktı. Dili de herkesçe anlaşılacak kadar basitti. Yargıca büyük hareket serbestliği sağlıyordu. Özellikle borç ilişkilerine ait bölümü, ekonomik hayata canlılık verecek derecede toplumsal yapımıza uyuyordu. Bu yasa borçlara ilişkin bölümüyle birlikte, uzman bir kurulca Türkçe’ye çevrildi. Hazırlanan iki tasarı 16 ve 22 Nisan 1926 tarihinde TBMM’since kabul edildi. Her iki yasa da 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girdi. Türk medeni yasası kişinin hak ve borçlarını, aile ve miras kurumlarını, Türk Borçlar Yasası da her biçim ve borç doğuran ilişkileri kapsamaktadır. Bu iki yasa bir bütündür.
Batıdan alınan Medeni Yasa’yı değişik alanlarda kabul edilen başka yasalar izlemiştir. Böylece Cumhuriyet’in temel laik hukuk düzeni oluşturulmuştur. Bunlar; Borçlar Yasası, Türk Ceza Yasası, Alman yasaları örnek alınarak hazırlanan Ticaret Yasası ve Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasası 1926 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1929 tarihinde yürürlüğe giren yasalar ise, yine Alman yasaları esas alınarak hazırlanan Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası ve Deniz Ticareti Yasası’dır. Ayrıca aynı yıl kabul edilen İcra ve İflas yasası yürürlüğe girerek hukuk alanındaki gerekli yapı kurulmuştur.

Türk Medeni Kanunu’nun Çıkarılması is a post from: İnkılap Tarihi

20 Ocak 1921 tarihli Anayasa (Teşkilatı Esasiye Kanunu) olağanüstü dönemin, olağanüstü koşulları içinde çıkarılmış dinamik bir dönemin yetersiz bir anayasası idi. Daha sonra, koşullar değişmiş, Cumhuriyet ilan olunmuş, Türk devrimi ihtilal evresinden yeniden düzenleme evresine yönelmişti. Yeni Türkiye’nin yeni bir Anayasaya gereksinimi vardı. TBMM’nde çalışmalar ve görüşmeler sonucunda, 20 Nisan 1924’te 105 maddeden oluşan yeni Anayasa kabul edildi.

20 Nisan 1924’te kabul edilen yeni devletin ikinci Anayasası, Milli Mücadelenin kazanılmasından ve Cumhuriyetin ilanından sonra, demokrasi ilkesine değer veren bir anayasa olarak düzenlendi.

1924 Anayasası, dayandığı ilkeler bakımından, 1789 Fransız İhtilali’nden itibaren gelişen bireyci ve özgürlükçü hukuksal ve siyasal yaklaşımı temsil etmektedir. Bu Anayasa hazırlanırken, 1921 tarihli Anayasanın dayandığı temel esaslardan esinlenilmiştir. Ulusal egemenlik, tek meclis ve kuvvetler birliği ve meclisin üstünlüğü prensipleri, 1921 Teşkilatı Esasiye Kanunu’ndan alınmış ve geliştirilmiştir.

1924 Anayasası, egemenliğin yalnızca millete ait olduğu ve ancak TBMM tarafından kullanılacağı temeline uygun olarak hazırlanmıştır. Kayıtsız ve şartsız ulus egemenliği düşüncesinden hareket eden Anayasanın siyasal sistemi, böylece devlet içinde Büyük Millet Meclisi tarafından temsil olunan; tek kuvvet, tek meclis ilkesine dayanmaktadır. 1924 Anayasası meclis hükümeti ile parlamenter hükümet sistemi arasında bir köprü görevi görmüştür. 1924 Anayasası, 1921 Anayasasından daha yumuşak bir kuvvetler ayrımına yer vermiştir. Milli egemenlik ve meclisin üstünlüğü sistemini geliştirmiş, Anayasa alanını daha geniş ve yaygın bir şekilde düzenlemiş, kamu özgürlüklerine geniş yer vermiştir.

1924 Anayasası 6 bölüm ve 105 maddede oluşmuştur. Bu anayasada da ulusal egemenlik, tek meclis ve kuvvetler birliği, meclisin üstünlüğü ilkesi temel olarak benimsenmiş ve ele alınarak geliştirilmiştir.

1924 Anayasası’nın temel özellikleri şunlardır:

Cumhuriyet İlkesi: 1924 Anayasası Cumhuriyet ilkesini temel almıştır. Nitekim anayasanın 1. Maddesi “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir” demektedir. Bu hükümle devletin yönetim şeklinin “cumhuriyet rejimi olduğu” belirtilerek, ülkeyi idare edeceklerin ancak seçim yoluyla bu hakkı elde edebilecekleri kabul edilmiştir.

Milli Egemenlik İlkesi: 1924 Anayasası 3. Maddesinde “hâkimiyet kayıtsız milletindir” denilmektedir. Bu hükümle anayasa millet egemenliğini kabul etmiştir. Bu hüküm aynı zamanda demokratik bir devlet düzeninin ilk hareket noktası olmuştur. Türk Milleti, egemenliğinin sahibi olduğunu verdiği Millî Mücadele ile bütün dünyaya kabul ettirmiştir. Bu egemenlikte artık hiçbir kişinin veya dini inanç ve kurumun ilişkisi yoktur. Millet egemenliğinin sahibidir. Bu egemenlik Türkiye Büyük Millet Meclisi aracılığıyla kullanılır. Türkiye büyük Millet Meclisi, milletin tek ve gerçek temsilcisi olup millet adına egemenlik hakkını kullanmaya yetkili tek organdır.

Güçlerin Birliği ve Büyük Millet Meclisi’nin Üstünlüğü: 1924 Anayasası da güçler birliği sistemini kabul etmiştir. Anayasanın 5 nci Maddesi “yasama yetkisi ve yürütme gücü Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde belirir ve toplanır” demektedir. Bu anayasada da kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenmemiştir.

Büyük Millet Meclisi’nin üstünlüğü vardır. Meclisin üstünde bir kuvvet yoktur. Bu nedenle meclis ancak kendini fesh edebilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi devletin organları içinde en üst organdır. Milletin tek temsilcisidir, yasama yetkisini meclis doğrudan kendisi kullanır. Yürütme yetkisini kendisi tarafından seçilecek bir cumhur başkanı ve onun atayacağı bakanlar kurulu aracılığıyla kullanır.

1924 Anayasası’na göre devletin temel nitelikleri bu anayasanın devrimci yapısını da yansıtmaktadır. 1924 Anayasası’nın 2 nci Maddesi ile; Türkiye Devleti’nin dininin İslâm olduğu, resmi dilinin Türkçe olduğu ve devlet merkezinin Ankara olduğu açıklanmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren gerçekleştirilen köklü atılım ve devrimlerle Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sosyal ve ekonomik karakteri de ortaya konmuş ve bunlar 1937 de Anayasa’nın 2.nci maddesinde yapılan değişikliklerle anayasaya dahil edilmiştir. Böylece Türkiye Devleti’nin “Cumhuriyetçi, milliyetçi, laik, halkçı, devletçi ve inkılâpçı” bir devlet olduğu anayasayla da belirtilmiştir. Bu özellikleri ile Türkiye, hukuksal olarak çağdaş ve modern bir devlet olmuştur.

1924 Anayasası’na göre yasama organı Türkiye Büyük Millet Meclisi’dir. Meclis egemenliği millet adına kullanacak olan tek yetkili organdır. Meclis yasama görevini doğrudan kendisi yapmaktadır. Bu görevler arasında; “Kanun koymak, tefsir etmek, kanunları değiştirmek, kaldırmak, devletlerle sözleşmeler yapmak, barış yapmak, savaş ilan etmek, devlet bütçesini incelemek, para basmak, genel ve özel af çıkarmak, idam kararlarını onaylamak” gibi yasama görevleri bulunmaktadır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa’yı, üyelerinden 1/3 nün teklifi ile 2/3 nün çoğunluk oyuyla değiştirebiliyordu. Ayrıca yürütme meclisi fesih edemiyordu.

1924 Anayasası’nın beşinci maddesi ile yürütme kudreti Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde toplanmıştır. Ancak Meclis bu görevini kendisi tarafından seçilen bir Cumhurbaşkanı ve onun tayin edeceği İcra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu) aracılığıyla kullanmaktadır. Yürütmenin en üst organı olarak Cumhurbaşkanı öngörülmüş ve yürütme görevini yapacak organ olarak bugünkü anlamda bir Başbakan ve onun belirlediği bakanlardan oluşan Bakanlar Kurulu olarak belirtilmiştir. Bakanlar, Başbakan tarafından belirlenir, Cumhurbaşkanınca tasdik edilir ve meclisin onayına sunulurdu. Türkiye Büyük Millet Meclisi her zaman Hükümeti denetleyebilir ve düşürebilirdi.

1924 Anayasası yargı yetkisini bağımsız mahkemelere vermiştir. Anayasa yargı organlarının verdiği kararların, Türkiye Büyük Millet Meclisi ile İcra Vekilleri Heyeti’nce değiştirilemeyeceğini ve yerine getirilmesine mani olunamayacağını hüküm altına alarak, yargı kararlarına hem teminat hem de bağımsızlık getirmiştir. 1924 Anayasası, 1921 Anayasası’nın aksine yargı kuvvetini Meclise vermemiş, bağımsız mahkemelere bırakmıştır.

1924 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler:

1924 Anayasası’nda 1924’ten 1960 yılına kadar bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler şunlardır:

10 Nisan 1928 tarihinde yapılan değişiklikle Anayasa’nın 2 maddesinde yer alan “Türkiye Devleti’nin dini İslâm’dır” hükmü çıkarılmıştır. Ayrıca milletvekillerinin yeminlerindeki vallahi kelimesi “namusum üzerine söz veririm” ifadesiyle değiştirilmiştir. Yine Meclisin görevleri arasında yer alan “ahkam-ı şer’iye’nin tenfizi” (dinsel hükümlerin yerine getirilmesi) hükmü anayasadan çıkartılmıştır.

Bu değişikliklerle Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin çağdaş ve laik bir devlet olması amaçlanmış ve laik devlet anlayışına yönelinmiştir.

5 Aralık 1934’de yapılan değişikliklerle kadınlara milletvekili seçme ve seçilebilme hakkı verilmiş ve seçmen yaşı 18’den 22’ye çıkartılmıştır.

5 şubat 1937’de aslında Cumhuriyet Halk Partisi’nin ilkeleri olan “Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılâpçılık” Anayasanın 2. maddesine dahil edilerek Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin temel nitelikleri olarak belirtilmiştir.

10 Ocak 1945’de ve 24 Aralık 1952’de yapılan değişikliklerle Anayasa’nın dili üzerinde değişikliklere gidilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin en uzun süre yürürlükte kalan Anayasası niteliğindeki 1924 Anayasası, 27 Mayıs 1960 hareketine kadar yürürlükte kalmış ve bu hareketle birlikte yürürlükten kalkmıştır.

Modern hukuk kurallarını benimsemek durumunda olan genç Cumhuriyet, aynı zamanda laiklik ilkesini hukuk alanına da uygulamak ve kanun koyarken dini esaslara bağlı kalmadan, kanunları, modern çağın gereklerine dayandırmak zorundaydı.

1924 Anayasası ve Özellikleri is a post from: İnkılap Tarihi