Ana içeriğe atla

27 Mayıs 1960 Hareketi

1946 tarihinde CHP karşısında demokrasinin savunucusu olarak ortaya çıkan ve 1950’de iktidarı eline alan Demokrat Parti, 1950-1960 tarihleri arasında hem siyasal hem de ekonomik hayatta Türk Devriminin özüne ters düşecek davranışlarda bulunmuş, savunduğu demokrasiyi uygulamaya geçirememiştir.

27 Mayıs Hareketinin amacı, demokrasiyi yeniden kurmak ve tekrar seçimlerin yapılmasını sağlamaktır. 27 Mayıs Hareketi'ni gerçekleştiren Türk Silahlı Kuvvetleri, 27 Mayıs sabahı radyoda şu bildiriyi yayınlamışlardır.

Sevgili Vatandaşlar,

Bugün demokrasinin içine düştüğü buhran ve müessif hadiseler dolayısıyla ve kardeş kavgasına meydan vermemek maksadıyla Türk Silahlı Kuvvetleri, memleketin idaresini ele almıştır. Bu harekata Silahlı Kuvvetlerimiz, partileri içine düştükleri anlaşmaz durumdan kurtarmak ve partiler üstü tarafsız bir idarenin nezaret ve hakemliği altında en kısa zamanda adil ve serbest seçimler yaptırarak, idareyi hangi tarafa mensup olursa olsun, seçimi kazananlara devir ve teslim etmek üzere girişmiş bulunmaktadır.

Girişilmiş olan bu teşebbüs, hiçbir şahsa veya zümreye karşı değildir. İdaremiz, hiçbir kimse hakkında tecavüz kar bir fiile müsaade etmeyeceği gibi, edilmesine de asla müsamaha etmeyecektir. Kim olursa olsun ve hangi partiye mensup bulunursa bulunsun, her vatandaş, kanunlar ve hukuk prensipleri esaslarına göre muamele görecektir. Bütün vatandaşların partilerin üstünde, aynı milletin, aynı soydan gelmiş evlatları olduklarını hatırlayarak ve kin gütmeden birbirlerine karşı hürmetle ve anlayışla muamele etmeleri, ıstıraplarımızın dinmesi ve milli varlığımızın selameti için zaruri görülmektedir. Kabineye mensup şahsiyetlerin, Türk Silahlı Kuvvetlerine sığınmalarını rica ederiz. Şahsi emniyetleri kanunun teminatı altındadır.

Müttefiklerimize, komşularımıza ve bütün dünyaya hitap ediyoruz: Gayemiz, Birleşmiş Milletler Anayasası’na ve İnsan Hakları prensiplerine tamamıyla riayettir. Büyük Atatürk’ün, “Yurtta sulh, cihanda sulh” prensibi bayrağımızdır. Bütün ittifaklarımıza ve taahhütlerimize sadığız. NATO ve CENTO’ya inanıyoruz ve bağlıyız. Düşüncemiz, “Yurtta sulh, cihanda sulh”tur.”

Bildiride, bu hareketin DP iktidarının yanlış uygulamaları yüzünden yapıldığı görülmektedir. Çünkü Demokrat Parti iktidarı, Atatürk ilke ve devrimlerinden ödünler vermiş, demokrasiyle bağdaşmayan uygulamalarda bulunarak, halkın ikiye bölünmesine neden olmuştur.

27 Mayıs hareketi sonucu, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yönetime el koymaları, büyük şehirlerde özellikle aydın kesim ve öğrenci grupları arasında büyük bir sevinçle karşılanmıştır. Silahlı Kuvvetler gerçekleştirdikleri bu hareketten sonra, yapacakları işleri yürütmek amacıyla oluşturdukları Milli Birlik Komitesi’nin başına,eski Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Cemal Gürsel’i getirmişlerdir. Milli Birlik Komitesi 38 subaydan oluşmaktadır. Bu komite içinde de birbirleriyle farklı düşüncelere sahip gruplar yer almaktadır. Bunlardan bir kısmı, uzun süredir askeri bir hareket hazırlığı içindeydiler ve bunu başarıyla sonuçlandırdıktan sonra, yönetimi tekrar sivillere bırakmayı düşünmüyorlardı. Diğer grup ise, demokrasiye inanan kişilerden oluşmakta idi. Bunlar da seçimlerin özgür ve dürüst ortam da yapılmasını sağladıktan sonra yönetimden çekilmeyi düşünüyorlardı.

27 Mayıs hareketinin hemen ardından, bu hareketin meşruluğunu kanıtlamak üzere, İstanbul’dan bir grup hukuk profesörü çağrılmıştır. Bunlar, Demokrat Parti iktidarının anayasayı ve demokrasinin ilkelerini bozduğunu, bu nedenle 27 Mayıs hareketinin meşru olduğunu gösterir bir rapor vermişlerdir. Bunun ardından Milli Birlik Komitesinin hukuksal dayanağını oluşturmak üzere, 12 Haziran 1960’da geçici bir anayasa oluşturularak, ara bir hükümet oluşturulmuş, bu geçici anayasaya göre seçimler yapılana kadar egemenliği Türk milleti adına Milli Birlik Komitesinin sağlayacağı belirtilmiştir.

Sonuçta kardeş kavgasına engel olmak ve demokrasiyi kurtarmak amacıyla ülke yönetimine el koyan Türk Silahlı Kuvvetleri, Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ı, başbakan Adnan Menderes’i, bakanlar kurulunu ve Demokrat Parti milletvekillerini tutuklamışlardır.Milli Birlik Komitesi Cumhurbaşkanlığına Cemal Gürsel’i seçmiştir.Tutuklananlar ise yargılanmak üzere Yassıada’ya gönderilmiştir. Burada “Yüksek Adalet Divanı”adı altında özel bir mahkeme kurulmuştur. Burada görülen davaların sonucunda 31 kişi ömür boyu hapse, 418 kadar kişi hafif cezalara, Demokrat Parti milletvekillerinden 15’i için ölüm cezası verilmiştir.Verilen bu ölüm cezalarından 3’ünü Milli Birlik Komitesi onaylamıştır. Buna göre; başbakan Adnan Menderes, maliye bakanı Hasan Polatkan ve dışişleri bakanı Fatin Rüştü Zorlu idam edilmiştir. Celal Bayar’ın idam cezası ise yaşlılık dolayısıyla affedilmiştir.

Milli Birlik Komitesi, ordu ve üniversite de yenilikler yapmaya karar vererek, ilk önce ordudan beş bin subayı, ardından da üniversitelerden 147 öğretim üyesini emekli etmiştir. Üniversitelere yapılan bu müdahale, akademik personel tarafından protesto edilmiştir.Bunun üzerine askeri liderler bu kararı geri almak için hemen görüşmelere başlamışlar ve 1962’de öğretim üyelerine kürsülerini tekrar iade etmişlerdir. Emekli edilen subayların (EMİNSU) aynı uygulamanın kendilerine de yapılması için yaptıkları girişimler ise sonuçsuz kalmıştır.

Milli Birlik Komitesinde bulunan farklı gruplar arasındaki uyumsuzluk gittikçe artmış, bu nedenle Ekim 1960’da bu komitenin 14 üyesi görevden uzaklaştırılmıştır. Gerekçe ise;ülkü ve kültür birliği çerçevesinde ülkeyi faşist yöntemlerle idare etmek istemeleri ve seçimleri geciktirerek, demokrasi yönetiminin gelmesini engellemeleridir.Bu grup arasında başbakanlık müsteşarı Alpaslan Türkeş’te bulunmaktadır. Bu arada İsmet İnönü seçimlerin bir an önce yapılması için ısrarlarını sürdürmektedir. .Bunun nedeni ise, hem MBK’sinin yönetimi bırakıp bırakmayacağına dair kuşkusu, hem de bu arada kurulan yeni siyasal partilerin, eski demokratların oylarını toplama çabası içinde olmalarıdır.Ancak, MBK’nin hala sivil devlet adamlarına karşı güveni oluşmamıştır.

MBK, artık yeni anayasanın oluşturulmasına karar vermiş ve yeni anayasayı oluşturacak olan Kurucu Meclis 6 Ocak 1961’de görevine başlamıştır. Bu meclis, MBK üyeleri ile siyasal partilerden, çeşitli meslek örgütlerinden, üniversitelerden, sendikalardan,ve yargıçlardan oluşan “Temsilciler Meclisi”nden oluşmaktadır. Kurucu Meclise bağlı 20 kişilik bir anayasa komitesi, Prof.Dr. Enver Ziya Karal ve Prof. Dr. Turhan Feyzioğlu’nun başkanlığında çalışmalarını tamamlamışlar ve hazırladıkları anayasa taslağı, 9 Temmuz 1961’de halk oylamasına sunularak kabul edilmiştir.

Yorumlar

  1. admin rica edersem 27 mayıs 1960 hareketi adlı konunun hangi kitaptan alıntı yapıldıgını soyleyebilir misin.teşekkür ederim

    YanıtlaSil
  2. [...] -27 Mayıs 1960‘tan sonra 147′ler listesindeymiş. Köy Enstitüleri‘ni savunan Doğu Üniversitesi’nin şimdiki haline karşı çıkan birisi için büyük talihsizlik. [...]

    YanıtlaSil

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İkinci Meşrutiyet Dönemi Düşünce Akımları

Siyasal hayatımızın yakın döneminde meşrutiyetin ikinci kez ilanı, tek sesli uygulamadan çok sesliliğe geçişe benzeyen yapısal değişmelerin de başlangıcı olmuş ve çağdaş anlamda siyasal hayat, hiç değilse kuramsal olarak kurulmuştur. Meşrutiyetin ilanında temel özellik, siyasallaşma sürecinin başlaması ve ona kaçınılmaz bir şekilde bağlı olarak; dernekleşmenin, partileşmenin ve toplumsal hayatta çok seslilik dönemin açılmış olmasıdır. Bu dönemde, özellikle İttihat ve Terakki’nin tek parti yönetimini kurduğu 1914 yılına değin Osmanlı Devleti’nde bir çok düşünce yanyana bulunabilmiştir. Bu bakımdan bu dönem Türk tarihinin en renki evrelerinden biri olmuştur.

Bu dönemdeki tartışma konuları Osmanlıcılık, İslamcılık, Batıcılık, Milliyetçilik/Türkçülük, Merkeziyetçilik-Adem-i Merkeziyetçilik ana başlıkları altında toplanabilir. Bu akımların temsilcilerinin ortak noktası; İmparatorluğu içinde bulunduğu durumdan kurtarmak ve eski görkemli günlerdeki durumuna getirmek amacıyla çaba harcamış ol…

İzmir'in Yunanlılara Verilmesi ve İtalyan İstekleri

Birinci Dünya Savaşı çıktığında tarafsız kalan Yunanistan’ı kendi yanlarına çekmek isteyen İngiliz Dışişleri Bakanı Grey 15 Ocak 1915’te Yunan Hükümetine bir nota göndererek savaşa katılmaları halinde Yunan Megali İdeası için çok önemli olan İzmir ve çevresinin Yunanistan’a verileceğini bildirmişti. Öneriye olumlu bakmayan Yunan Kralı Konstantin, Venizelos’un zorlaması ile tahttan indirildikten sonra Yunanistan Haziran 1917’de savaşa girmişti. Oysa yukarıda değinildiği gibi Nisan 1917’de imzalanan St. Jean de Maurienne Anlaşması ile diğer bazı illerle birlikte İzmir’in İtalya’ya verilmesi kabul edilmişti. Bu nedenle Mondros’tan sonra Yunanistan ile İtalya İzmir bölgesinin egemenliği yüzünden çelişkiye düşmüşlerdi. Yunan siyaset ve basın çevreleri Yunanistan’ın eski Bizans’ın varisi olduğunu, dolayısıyla Batı Anadolu, Trakya ve İstanbul’un kendilerine verilmesi gerektiğini yayıyorlardı. İngiliz Başbakanı Lloyd George da bölgenin Yunanistan’a verilmesinin İngiltere’nin çıkarına olacağın…

Planlı Ekonomiye Geçiş

Ekonomi de devletçiliğin uygulamasına geçilmesi, ülke sanayisinin öncelikle nasıl kurulacağı sorusunu gündeme getirmişti. Çözüm için Sovyet Rusya dan esinlenerek sanayileşmenin titizlikle izlenecek bir plana bağlanması uygun görülmüştü. Sermaye azlığı ve sanayii ye elverişli bir iç pazarın zayıflığı, batı kapitalizmine uygun bir sanayileşmeye olanak vermemekteydi. Tarıma dayalı Osmanlı ekonomisi bir toprak sanayi yaratamadığı gibi köylüleri de tam anlamıyla toprak sahibi yapamamıştı.

Bu amaçla çağrılan Prof. Orlof başkanlığındaki bir Sovyet heyeti 1932 Ağustosunda Türkiye’ye gelmişti. Sovyet uzmanlar, kurulması gerekli görülen sanayii kuruluşlarına ilişkin raporlarını iktisat bakanı Celal Bayar’a vermişlerdi. Bakanlıkça gözden geçirilen ve yeniden yazılan raporu 16 Aralık 1933’te bakanlar kurulunda görüşülmesine başlanmıştı. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı olarak kabul edilen planın uygulama görevi Sümerbank’a verilmişti. Birinci beş yıllık sanayii planını hazırlayan Sovyet heyeti dış…